DILI, STLTIMORLESTE.com — Maske Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2026 aloka fundu boot ba infraestrutura, komunidade sira kontinua hasoru difikuldade asesu ba bee-moos, estrada rurál no saneamentu.
Situasaun ne’e hamosu kestaun kona-ba prioridade investimentu públiku, no impaktu ne’ebé orsamentu estadu fó ba moris povu nian.
Investimentu iha infraestrutura importante ba dezenvolvimentu nasionál tanba bele hadi’a asesu ba servisu públiku, fasilita movimentu ema no sasán, no haburas atividade ekonómika.
Maibé, alokasaun fundu boot de’it seidauk garante katak, komunidade hotu-hotu bele sente benefísiu husi projetu sira.
Iha área rurál, falta bee-moos no infraestrutura ne’ebé adekuadu bele aumenta difikuldade iha atividade loroloron.
Problema sira ne’e mós bele limita asesu ba servisu sosiál no oportunidade ekonómika, liuliu ba komunidade ne’ebé hela dook husi sentru munisípiu.
Aleinde konstrusaun infraestrutura foun, manutensaun no kualidade servisu públiku mós presiza atensaun.
Estrada ne’ebé hetan estragu iha tempu badak bele aumenta kustu reparasaun, no hamenus benefísiu husi osan ne’ebé Estadu gasta ba projetu sira.
Tanba ne’e, ezekusaun orsamentu presiza akompaña ho transparénsia, fiskalizasaun no avaliasaun ba rezultadu.
Parlamentu Nasionál no instituisaun kompetente sira iha papél atu monitoriza implementasaun projetu, hodi asegura katak investimentu públiku responde ba nesesidade komunidade nian.
Observador Ekonomia, Mariano de Araujo, kestiona prioridade alokasaun orsamentu ba infraestrutura, tanba tuir nia haree, nesesidade bázika povu nian seidauk hetan atensaun ne’ebé adekuadu kompara ho projetu sira ho eskala boot.
“Montante orsamentu ba Fundu Infraestrutura ne’e boot, maibé kestaun mak kualidade no prioridade. Povu barak iha suku sira seidauk asesu ba bee-moos no estrada ne’ebé dignu,” dehan Mariano de Araujo ba STL, iha Detlta, Díli, Segunda (26/10/2026).
Nia mós foti kestaun kona-ba manutensaun estrada, ne’ebé tuir nia observasaun, dala barak la adekuadu. Estrada balu ne’ebé foin harii bele hetan estragu lalais, molok to’o tinan rua.
Mariano husu atu Governu fó prioridade ba nesesidade bázika komunidade sira no asegura katak osan públiku produz rezultadu ne’ebé bele sente iha moris loroloron.
Iha parte seluk, Akademista Universidade da Paz (UNPAZ), Delfin Magno, subliña katak governasaun la’ós de’it kona-ba montante orsamentu ne’ebé gasta, maibé kona-ba impaktu real ne’ebé povu sente iha sira-nia moris.
“OJE 2026 ko’alia barak kona-ba dezenvolvimentu, maibé povu kontinua halerik ba bee-moos, naroman no estrada. Ita tenke haree se prioridade sira ne’e responde duni ba interese nasionál,” dehan Delfin Magno.
Akademista ne’e mós kestiona kualidade ezekusaun orsamentu, no falta transparénsia iha implementasaun projetu públiku.
Nia konsidera katak, projetu ne’ebé gasta osan públiku tenke iha kualidade, no fó benefísiu ne’ebé bele sustenta iha tempu naruk.
“Se ita gasta osan millaun ba estrada ne’ebé naksobu iha fulan balun nia laran, ida ne’e la’ós dezenvolvimentu, maibé soe osan Estadu nian. Povu iha direitu atu husu: se osan iha, tanbasá ami-nia moris nafatin nune’e?” nia afirma.
(car)






