ASEAN Loke Oportunidade, Setór Privadu Husu Apoiu

Ministru Komérsiu no Indústria (MCI), Filipus Nino Pereira. (Foto: STL/Joseph Koa)

DILI, STLTIMORLESTE.com — Integrasaun Timor-Leste ba ASEAN loke oportunidade atu promove produtu lokál, atrai investimentu no aumenta kompetitividade ekonomia nasionál, maibé setór privadu husu Governu atu hadi’a infraestrutura no fasilita asesu ba kréditu, hodi permite empreza lokál prepara an atu kompete iha merkadu rejionál.

Ministru Komérsiu no Indústria (MCI), Filipus Nino Pereira, hato’o deklarasaun ne’e ba STL, iha Salaun Ministériu Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK), Pantai Kelapa, Dili, Segunda-feira (26/10/2026), bainhira ko’alia kona-ba oportunidade ekonómika ne’ebé Timor-Leste bele aproveita nu’udar membru ASEAN no preparasaun atu lidera organizasaun rejionál ne’e iha tinan 2029.

Filipus esplika katak, liuhusi integrasaun ba ASEAN, Timor-Leste iha oportunidade atu aprende husi esperiénsia nasaun membru sira seluk, asesu merkadu rejionál ne’ebé luan, promove produtu nasionál no dezenvolve mikro, ki’ik no média empreza (MKMEs).

Nia dehan katak oportunidade hirak-ne’e bele kontribui ba diversifikasaun ekonomia, kriasaun empregu no dezenvolvimentu setór privadu. Maibé, atu hetan benefísiu husi integrasaun ne’e, Timor-Leste presiza hadi’a kualidade no kuantidade produsaun lokál, kumpre padraun merkadu no hametin kapasidade emprezáriu sira-nian.

Ministru ne’e mós rekoñese katak merkadu nasionál sei depende ba produtu importadu. Tanba ne’e, nia subliña nesesidade atu hametin kooperasaun entre Governu no setór privadu, hodi hasa’e produsaun lokál no kria kondisaun ne’ebé permite produtu Timoroan atu kompete ho produtu husi nasaun seluk.

Governu, tuir nia esplika, kontinua buka dalan atu fasilita investimentu privadu no promove komérsiu, inklui liuhusi kooperasaun ho parseiru internasionál no partisipasaun emprezáriu Timoroan iha eventu nasionál no internasionál.

Relasiona ho preparasaun ba prezidénsia ASEAN iha 2029, Filipus enkoraja Timor-Leste atu ativu buka oportunidade ekonómika, aprende husi nasaun membru sira seluk no adapta an ba mudansa iha ambiente negósiu rejionál no globál.

Nia mós destaka importánsia atu hadi’a kapasidade institusionál, harmoniza lejizlasaun no prepara setór privadu, atu Timor-Leste bele aproveita oportunidade ne’ebé iha no kumpre responsabilidade nu’udar prezidente ASEAN.

Setór Privadu Husu Infraestrutura no Kréditu

Iha perspetiva setór privadu, emprezáriu Ozoriu Sequeira hateten katak, integrasaun Timor-Leste ba ASEAN hanesan membru kompletu fó esperansa foun ba dezenvolvimentu negósiu nasionál. Maski nune’e, nia husu Governu atu kontinua kria kondisaun ne’ebé fasilita empreza lokál atu prepara an ba kompetisaun rejionál.

Ozoriu subliña katak infraestrutura, liuliu estrada, hotel no restaurante, presiza hetan atensaun, tanba infraestrutura ne’ebé adekuadu bele fasilita movimentu produtu, transportasaun no akomodasaun ba vizitante no investidór sira.

“Ami setór privadu prontu atu partisipa iha ekonomia ASEAN. Ami husu Governu atu kontinua kria kondisaun ba infraestrutura, hanesan estrada, atu fasilita movimentu produtu lokál. Governu mós presiza fasilita asesu ba kréditu bankáriu, atu emprezáriu sira bele investe iha hotel, restaurante no aumenta produsaun produtu lokál ba merkadu nasionál no internasionál,” dehan Ozoriu.

Nia nia apelu hatudu katak preparasaun ba integrasaun ekonomia rejionál la’ós responsabilidade Governu de’it, maibé presiza kompromisu hamutuk entre instituisaun públika, banku no emprezáriu sira atu hametin ambiente negósiu iha Timor-Leste.

Estudante Ekonomia Husu Empoderamentu ba Setór Produtivu

Iha parte seluk, Aurelio Soares, finalista Ekonomia iha Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL), husu Governu atu kontinua fó apoiu no empoderamentu ba setór privadu, liuliu empreza ne’ebé investe iha atividade produtiva.

Nia konsidera katak, atu empreza Timoroan bele aproveita oportunidade iha ASEAN, presiza iha apoiu ne’ebé permite sira aumenta kapasidade produsaun, hadi’a kualidade produtu no dezenvolve negósiu atu bele kompete iha merkadu rejionál.

Integrasaun Timor-Leste ba ASEAN lori oportunidade foun ba dezenvolvimentu ekonomia nasionál. Maibé, atu oportunidade hirak-ne’e bele lori benefísiu ba emprezáriu no komunidade, presiza preparasaun ne’ebé envolve Governu, setór privadu, instituisaun finanseira no entidade edukasionál.

Dezenvolvimentu infraestrutura, asesu ba kréditu, kualidade produtu no kapasidade produsaun sei sai elementu importante atu ajuda produtu Timoroan hetan fatin iha merkadu rejionál no internasionál.

(jos)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *