SEATOU Fahe Apoiu Umanitária ba Orfanatu

OESILO, STLTIMORLESTE.com – Sekretáriu Estadu Asuntu Toponímia no Organizasaun Urbana (SEATOU), Germano Santa Brites Dias, entrega apoiu umanitária iha forma roupa ba labarik órfanatu sira iha Rejiaun Administrativa Espesiál Oecusse-Ambeno (RAEOA), roupa ne’ebé rekolla iha prosesu fiskalizasaun ba violasaun regra ordenamentu urbana iha Dili, Tersa (17/11/2026).

Germano Santa Brites Dias, hafoin entrega apoiu umanitária iha Postu Administrativu Oesilo, ba STL, Tersa (17/11/2026) esplika katak roupa hirak ne’e rekolla husi sidadaun Xina balun ne’ebé viola regra ordenamentu urbana, liuliu liuhosi okupasaun espasu públiku iha kapitál Dili.

Nia hateten katak, roupa hirak ne’e depois halibur no organiza atu fahe ba labarik órfanatu sira ne’ebé hela no hetan kuidadu iha kongregasaun relijioza, inklui instituisaun ne’ebé madre no amu sira tau matan ba labarik sira, no órfanatu seluk tan.

Nia afirma katak, apoiu umanitária ne’e nu’udar parte husi kompromisu Governu atu fó atensaun ba grupu vulnerável, liuliu labarik órfanatu sira ne’ebé presiza apoiu no kuidadu husi entidade Estadu no komunidade.

Iha atividade ne’e, ekipa konjunta hamutuk ho diretór nasionál sira mós hala’o vizita servisu iha territóriu RAEOA no hasoru Prezidente Autoridade RAEOA, hamutuk ho estrutura institusionál rejionál, atu haree diretamente situasaun no nesesidade komunidade sira.

Germano esplika katak, vizita ba kongregasaun ne’ebé tau matan ba labarik órfanatu sira importante atu haree diretamente kondisaun moris no nesesidade sira, tanba madre no amu sira durante tinan barak tau matan ba labarik sira ne’ebé presiza apoiu.

Nia hateten katak, Governu liuhosi instituisaun relevante, tenke kontinua fó apoiu ba grupu vulnerável sira, tanba responsabilidade atu ajuda komunidade la’ós de’it instituisaun ida, maibé presiza partisipasaun hamutuk husi entidade hotu.

SEATOU Husu Respeita Ordenamentu Urbana

Iha parte seluk, Germano Santa Brites Dias esplika katak ekipa konjunta lori mós esperiénsia servisu ne’ebé hala’o ona iha Dili kona-ba fiskalizasaun no implementasaun regra ordenamentu urbana, atu aplika no hadi’a situasaun iha RAEOA.

Nia hateten katak, autoridade sira sei kontinua identifika espasu públiku ne’ebé ema okupa ilegalmente, inklui fatin komérsiu, trotuár no área públika seluk ne’ebé tenke livre tuir ordenamentu territóriu.

Nia temi ezemplu Merkadu Nombei, ne’ebé autoridade sira iha tempu liubá husu ona komersiante atu koopera no muda ba fatin komérsiu ne’ebé prepara ona, hodi bele garante ordenamentu no fasilita atividade komérsiu.

Maibé, nia admite katak sei iha komersiante balun ne’ebé seidauk koopera atu uza kioske ka fatin komérsiu ne’ebé autoridade prepara ona. Iha mós diskusaun kona-ba estatutu propriedade rai, tanba komersiante balun konsidera rai ne’e privadu, enkuantu entidade Terras konsidera katak rai Estadu nian.

Tanba ne’e, nia konsidera importante atu autoridade relevante sira tuur hamutuk ho parte sira ne’ebé envolve, hodi klarifika estatutu propriedade rai no buka solusaun tuir lei.

Germano hatutan katak, ekipa konjunta sei kontinua halo identifikasaun iha área sira, inklui Bairro Laran, durante loron rua ou tolu, antes aprezenta relatóriu ba Prezidente Autoridade RAEOA. Depois, Prezidente sei hato’o karta ba Ministru Administrasaun Estatál atu kontinua prosesu no foti medida tuir prosedimentu.

Nia subliña katak, estrutura ka sasán sira ne’ebé okupa valeta, trotuár no espasu públiku sem autorizasaun sei identifika no foti medida atu hasai, hodi bele restaura ordenamentu no hadi’a aparénsia cidade nian.

Komunidade Tenke Tau Matan ba Ambiente

Germano mós apela ba komunidade hotu atu kolabora ho autoridade sira, liuliu iha manutensaun ambiente, respeitu ba regra ordenamentu urbana no seguransa públika.

Nia hato’o mensajen importante tolu ba komunidade. Primeiru, komunidade tenke tau lixu iha fatin ne’ebé autoridade determina, hodi mantein ambiente moos no saudavel.

Segundu, komunidade tenke respeita regra ordenamentu urbana, inklui la pinta parede arbiru, la tau plakár ka halo estrutura iha beira estrada sem autorizasaun, tanba prátika hirak ne’e bele estraga ordenamentu no aparénsia cidade nian.

Datoluk, nia husu ba komunidade atu tau matan ba animál doméstiku, liuliu karau ne’ebé husik livre iha estrada no cidade nia laran, tanba bele hamosu fo’er no risku ba transporte públiku no utilizadór estrada sira.

Nia afirma katak, autoridade sei koordena ho entidade relevante, inklui jestaun merkadu, atu fó orientasaun ba komunidade sira ne’ebé iha animál, hodi kaer no tau sira iha fatin apropriadu.

Germano subliña katak, respeitu ba lei, limpeza ambiente no ordenamentu urbana mak responsabilidade hamutuk entre Governu no komunidade, hodi kria cidade ne’ebé moos, seguru no ordenadu.

Nia hein katak ho kolaborasaun komunidade, RAEOA bele hadi’a nia ambiente urbana no kria kondisaun ne’ebé atrativu ba vizitante no turista sira, hodi kontribui ba dezenvolvimentu turizmu no ekonomia lokál.

PA-RAEOA Husu Konsiénsia no responsabilidade

Iha biban nee Prezidente Autoridade Rejiaun Administrativa Espesiál Oecusse-Ambeno (PA-RAEOA), Regio da Cruz Salu neebe akompanha SEATOU ba Postu administrativu Oesilo, husu komunidade atu kumpre lei no orientasaun Governu kona-ba orden públika, higiene públika no organizasaun urbana, hodi hametin responsabilidade sidadaun nian ba dezenvolvimentu no limpeza iha rejiaun.

Regio da Cruz Salu hateten katak Governu estabelese ona ekipa Task Force iha fulan Marsu atu haree no kontrola implementasaun orden públika no higiene públika. Depois, iha fulan Juñu, Governu renova fali ekipa ne’e atu kontinua hala’o monitorizasaun iha área relevante sira.

Nia esplika katak, implementasaun lei no desizaun Governu la depende de’it ba servisu ekipa Task Force, maibé presiza mós apoiu no konsiénsia husi sidadaun hotu. Tanba ne’e, komunidade tenke hatudu responsabilidade hodi respeita regra sira ne’ebé Estadu estabelese.

“Estadu iha kredibilidade no dignidade, no ida-ne’e presiza ita hotu atu tau matan. Sidadaun hotu tenke hatene no kumpre obrigasaun nu’udar membru husi nasaun Repúblika Demokrátika Timor-Leste,” nia afirma.

Prezidente PA-RAEOA mós apela ba na’in-animál sira atu tau animál iha fatin apropriadu no kesi sira, atu evita animál halai iha estrada, foer ambiente no hamosu risku ba seguransa públika.

Nia subliña katak, komersiante no komunidade tenke respeita avizu no regra kona-ba utilizasaun espasu públiku, inklui evita konstrusaun ka instalasaun ne’ebé la tuir prosedimentu no autorizasaun husi autoridade kompetente.

Regio da Cruz Salu hateten katak ekipa Task Force nia knaar mak monitoriza implementasaun regra sira no identifika problema iha terenu. Se iha obstákulu, entidade relevante sira bele konvoka atu buka solusaun hamutuk, la’ós atu halo julgamentu de’it katak ekipa la hala’o servisu.

Nia husu sidadaun sira atu kolabora ho autoridade, tanba orden urbana, higiene no dezenvolvimentu cidade la’ós responsabilidade Governu mesak, maibé responsabilidade hamutuk husi komunidade tomak.

Irmã Agradece Apoiu ba Orfanatu

Iha biban nee Irmã Ansila Justina Nolinda Feot agradese ba atensaun no apoiu umanitáriu ne’ebé fó ba instituisaun ne’ebé nia servisu, tanba sasán sira-ne’e sei ajuda suporta nesesidade no kontinuidade atendimentu ba labarik sira.

Irmã Ansila hateten katak, apoiu ne’ebé simu iha vizita ne’e importante tebes ba instituisaun, tanba sasán sira-ne’e presiza atu kontinua hala’o servisu no fó asisténsia ba ema sira ne’ebé tau iha sira-nia kuidadu.

Nia mós hatudu apresiasaun tanba la espera katak ekipa sei mai halo vizita no entrega apoiu umanitáriu ba instituisaun ne’e.

Nia asegura katak, iha futuru, instituisaun sei uza no fahe sasán sira-ne’e ho responsabilidade no matenek, hodi asegura katak apoiu ne’ebé simu bele to’o ba ema sira ne’ebé presiza.

“Obrigada barak ba atensaun no domin ne’ebé imi hatudu mai ami. Ami presiza tebes apoiu ne’e ba servisu no atendimentu iha futuru, no ami sei fahe sasán sira-ne’e ho responsabilidade,” Irmã Ansila dehan.

Tuir observasaun STL iha Vizita SEATOU ho ekipa, iha Oecusse-Ambeno, simu direitamente husi PA-RAEOA ho Tara tais iha Gabinete Autoridade RAEOA, Kontinua kedan ba kongregasaun Madre CARMELITA iha Nunbei Sidade Oecusse, Vizita labarik kiik Sira neebe Madre CARMELITA halibur no entrega mos ropa hodi utiliza.

(jos)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *