DILI, STLTIMORLESTE.com — Povu selu ho osan públiku atu sosa kareta Estadu, maibé deskonfia funsionáriu balun uza patrimóniu ne’e ba interese pesoál, hodi hamosu kritika kona-ba abuzu no falta kontrolu.
Kareta Estadu nu’udar patrimóniu públiku ne’ebé finansia husi orsamentu Estadu. Tanba ne’e, utilizasaun tenke tuir finalidade servisu públiku, la’ós ba nesesidade privadu ka benefísiu família.
Iha administrasaun públika, utilizasaun rekursu Estadu presiza akompaña ho responsabilidade no fiskalizasaun. Bainhira kontrolu la efetivu, patrimóniu públiku bele sai instrumentu ba interese pesoál.
Prátika uza kareta Estadu ba atividade privadu mós bele aumenta gastu Estadu, liuliu ba mina, manutensaun no reparasaun. Situasaun ne’e mós bele hamenus konfiansa komunidade nian ba instituisaun públika.
Iha kontestu ne’e, Observador Polítika, Francisco da Silva, apoia planu Komisaun Anti Korrupsaun (KAK), atu hametin kontrolu ba utilizasaun kareta Estadu, hodi prevene abuzu patrimóniu públiku.
Tuir Francisco, desizaun KAK nian importante tanba utilizasaun kareta Estadu ba interese pesoál, sai ona problema ne’ebé komunidade haree, maibé seidauk hetan kontrolu efetivu.
Nia konsidera kareta Estadu nu’udar patrimóniu públiku ne’ebé tenke uza ba nesesidade servisu instituisaun, la’ós ba atividade privadu ka benefísiu família.
“Kareta Estadu la’ós kareta pesoál. Ne’e sasan povu nian, sosa ho osan povu nian, tenke uza de’it ba servisu Estadu nian,” dehan Francisco ba STL, iha Kolmera, Dili, Kinta (19/11/2026).
Nia mós deskonfia katak, kareta Estadu balun uza ba merkadu, festa, lori oan ba eskola no viajen pesoál, inklui iha loron Sábadu no Domingu.
“Se ita haree iha dalan, kareta Estadu balun la’o kalan boot, la iha servisu urjente, maibé lori família ba paseiu. Ne’e hatudu katak kontrolu sei fraku,” nia hatutan.
Ba Francisco, abuzu ne’e la’ós de’it hamosu gastu adisionál ba mina no manutensaun, maibé mós hamenus konfiansa povu nian ba instituisaun Estadu.
Nia husu KAK atu aplika kontrolu ho justisa ba funsionáriu hotu, la haree ba pozisaun ka kargu ne’ebé ema ida okupa.
“Kontrolu labele iha diskriminasaun. Se funsionáriu ki’ik sala, tenke hetan sansaun. Se dirijente boot sala, tenke hetan sansaun mós. Lei tenke vale ba ema hotu,” afirma Francisco.
Nia rekomenda atu KAK uza sistema Global Positioning System ka Sistema Posisinamentu Globál (GPS), rejistu utilizasaun kareta no auditoria periódika, hodi aumenta transparénsia no permite públiku monitoriza patrimóniu Estadu.
“Presiza sistema ne’ebé klaru. Tau GPS, tau livru rejistu, no halo auditoria regulár. Se sistema diak, ema labele bosok. No públiku mós bele ajuda kontrola,” nia hatutan.
Francisco apela ba funsionáriu públiku atu hatudu ezemplu di’ak no respeita rekursu Estadu, tanba kargu públiku nu’udar responsabilidade atu serví povu, la’ós oportunidade atu hetan benefísiu pesoál.
Iha parte seluk, Akademista Universidade da Paz (UNPAZ), Daniel Sarmento, mós apoia planu KAK atu hametin kontrolu ba kareta Estadu.
Daniel konsidera utilizasaun patrimóniu Estadu ba interese pesoál nu’udar forma korrupsaun ne’ebé dala barak ema haree hanesan buat ki’ik, maibé bele hamosu impaktu boot ba orsamentu públiku.
“KAK atu hametin kontrolu kareta Estadu ne’e desizaun ne’ebé loos no tarde ona. Uza kareta Estadu ba interese pesoál ne’e korrupsaun,” dehan Daniel.
Nia esplika katak, bainhira funsionáriu barak uza kareta Estadu ho objetivu privadu, Estadu sei hasoru gastu adisionál ba mina, manutensaun no reparasaun.
Daniel mós subliña, universidade no akademista sira iha responsabilidade atu fó hanoin kritiku kona-ba integridade no utilizasaun rekursu públiku.
“Se ita hakarak harii kultura integridade, ita tenke komesa husi buat ki’ik. Labele uza kareta Estadu ba festa, ba merkadu, ka ba interese pesoál. Se buat ki’ik ne’e ita labele kontrola, oinsá mak ita bele kontrola korrupsaun boot,” nia husu.
Entretantu, Komisáriu KAK, Rui Pereira dos Santos, antes ne’e afirma katak operasaun kontrolu ba kareta Estadu nu’udar parte husi esforsu instituisaun nian, atu asegura utilizasaun patrimóniu públiku tuir finalidade servisu Estadu.
Rui esplika katak, kareta Estadu tenke uza ba atividade ofisiál, la’ós ba nesesidade pesoál ka família, inklui lori oan ba eskola.
“Kareta Estadu ne’e patrimóniu Estadu nian, tenke uza tuir finalidade servisu públiku, la’ós ba interese pesoál,” Rui dehan.
Komisariu KAK nee mós klarifika katak utilizasaun kareta Estadu iha loron Sábadu no Domingu bele permite bainhira iha nesesidade servisu ofisiál, maibé atividade privadu kontinua proibidu.
Rui apela ba lideransa no funsionáriu públiku atu sai ezemplu iha utilizasaun rekursu Estadu, liuliu sira ne’ebé simu ona subsídiu transporte.
Tuir nia, funsionáriu públiku bele uza kareta privadu, motór ka táxi bainhira presiza lori membru família, inklui oan, ba eskola.
“Lideransa tenke sai ezemplu ba funsionáriu sira. Se simu subsídiu transporte, bele uza transporte privadu ka táxi atu lori oan ba eskola,” nia afirma.
(car)






