DILI, STLTIMORLESTE.com – Tribunal Judisial Primeira Instansia Dili (TJPID) iha loron Sesta nee (10/07/2026) halao prosesu primeiru julgamentu ba arguidu inisial TAdJ hanesan alin ikun, neebe lori katana maubeka taa lezadu CdJA hanesan maun iha Aldeia Darlau, Suku Bekora, Postu Administrativu Kristu Rei, Munisipiu Dili.
Iha indisus sufisiente katak, arguidu no lezadu nuudar maun alin rasik husi inan ida no aman ida.
Iha loron 23 fulan Marsu tinan 2026, arguidu ho lezadu no mos familia sira hader ai funan loron tolu nian, ba arguidu no lezadu nia inan Alda Marques matebian nian.
Iha programa hader ai funan nee, arguidu ho lezadu no familia sira hemu tua barak too lanu. Depois lanu tiha arguidu koalia barak iha uma lisan nia oin, tanba nee lezadu neebe ho kondisaun lanu diskute malu no tolok arguidu.
Husi diskute malu refere arguidu amesa atu taa lezadu, tanba nee lezadu hateten ba arguidu katak, ” karik hau la leba no la fo han o, entaun o bele tau hau ba “hafoin arguidu hateten ba lezadu katak, “Hau hakarak oho duni o”.
Depois koalia nunee arguidu lori katana maubeka ida hodi taa uluk iha lezadu nia liman karuk, taa lezadu nia kakorok halo lezadu dezmaia monu ba rai, hafoin arguidu taa tan lezadu nia ulun fatuk rentos no kanuruk.
Konsekuensia direita no nesesariu husi arguidu nia asaun refere, rezulta lezadu nia liman ruin kotu, kanek iha kakorok ulun fatuk, neebe rezulta lezadu mate kiik la hatene tuir aan.
Hafoin evakua lezadu ba HNGV baixa durante semana ida. Arguidu halo nia hahalok ba lezadu ho konsiente, livre, deliberada, hatene katak uza katana maubeka taa ema seluk, hanesan meiu ida atu halakon rezulta nia vida, maibe lezadu la konsege mate tanba hetan asistensia urjente husi mediku sira.
Tanba nee Ministeriu Publiku akuza arguidu ho krime omisidiu ho forma tentada previstu iha artigu 138, konjuga ho artigu 23 no 24 husi Kodigu Penal, krime Arma Branka konjuga ho artigu 20/1 artigu 2/1 husi lei numeru 5/2017, 19 fulan Abril.
Iha sala julgamentu laran arguidu deklara katak faktus neebe iha balu loos no balu lalos.
Arguidu deklara, momentu neeba arguidu ho lezadu hamutuk ho familia sira hader hela ai funan nia inan matebian nian, arguidu tur hela iha uma lulik laran foin sai mai liur, maibe lezadu hamriik hela ho hasai liafuan mal ba arguidu.
Arguidu deklara tan, arguidu mos ho kondisaun lanu, la simu lezadu tolok arguidu hodi mosu diskusaun entre arguidu no lezadu. No iha diskusaun nee arguidu haree katana ida rai hela iha rai, tanba nee arguidu lanu makaas la kontrola aan hodi foti katana taa ba iha lezadu.
Arguidu esplika, momentu neeba ho kondisaun lanu makaas, tanba nee la kontrola aan hodi ikus mai taa lezadu dala tolu.
Arguidu sente arepende tebes nia hahalok nee, no sira halo ona karta akordu dame nian.
Tribunal atu konfirma faktus nee ba iha lezadu, maibe lezadu hili direitu nonok.
Aleinde nee, testamuna Tomas Lobato Mendonsa deklara katak, sasin haree arguidu ho kondisaun lanu sai husi uma lulik mai koalia barak no tolok lezadu. Ho ida nee lezadu toba hela hader mai, arguidu foti katana ida taa ba iha lezadu dala tolu, halo lezadu monu tun no raan sai barak.
Sasin deklara, momentu neeba iha ema barak, maibe ema haree arguidu kaer katana ema tauk hodi la halo intervensuan. Sasin deklara, taa tiha lezadu hotu arguidu halai ba iha xefe aldeia nia uma, no sasin sira tula lezadu ba iha motor hodi lori ba iha hospital.
Tribunal konfirma konaba katana nee arguidu foti iha neebe, sasin deklara nia la haree arguidu foti iha neebe, maibe arguidu kaer hela katana ida iha liman.
Rona tiha arguidu no sasin. Iha alegasaun Prokurador prosesu Bartolomeo de Araujo deklara, arguidu konfesa ba faktus, reforsa tan ho deklarasaun husi sasin. Tanba nee MP la iha duvidas mantein ho akuzasaun neebe iha.
MP solisita ba iha Tribunal katak, husi krime rua neebe akuza ba iha arguidu, MP husu Tribunal atu aplika pena unika tinan neen (6) ba iha arguidu.
Enkuantu husi parte defeza nian deklara katak, arguidu konfesa ba faktus, arepende ba nia aktu, maibe sira mos iha ona akordu dame entre arguidu no lezadu. Defeza deklara, hare katak kanek neebe iha la prense ba krime Homesidu ho Forma Tentada, tanba nee defeza solisita ba iha Tribunal Kolektivu, atu halo alterasaun Kualifikasaun Juridiku husi krime Homesidu ho forma tentada, ba fali iha krime Ofensa Integridade Fisika Grave.
Hafoin rona tiha alegasaun, Tribunal deside adia kazu nee ba iha loron seluk hodi rona desizaun.
Audensia julgamentu nee prezide husi Juiz Koletivu, Ivan Patrocenio, Zulmira Auxiladora, Arjentino Nunes, Ministeriu Publiku reprezenta husi Prokurador Bartolomeo de Araujo, arguidu hetan asistensia legal husi Defensor Publiku estajiadu nain ida.
(ter)
