Filipe: Mina Bayu Undang Maran, Governu Investe Turizmu ho Agrikultura

Dekanu Fakuldade Ekonomia UNTL, Filipe Mendes Perreira. (Foto: STL/Joseph Koa)

DILI, STLTIMORLESTE.com – Dekanu Fakuldade Ekonomia Universidade Nasional Timor Lorosae (UNTL), Filipe Mendes Perreira dehan, daudaun nee Mina Matan Bayu Undang maran ona, tanba nee husi parte akademika rekomenda ba Governu Timor Leste (TL), atu Investe iha setor Turizmu, Agrikultura no Komersiu Industrial.

Informasaun nee hatoo husi Dekanu Fakuldade Ekonomia UNTL, Filipe Mendes Perreira ba STL iha ninia knaar fatin, Tersa (04/08/2026) katak, daudaun nee Kompanhia esplorasaun mina husi Bayu Undang taka ona ninia operasaun, tanba nee governu tenke investe iha setor Turizmu, Agrikultura no Komersiu Industrial, atu nunee rekolha taxa ba funsionamentu makina estadu.

“Ita hotu hatene katak, TL nasaun ida neebe ninia ekonomia sei la monu arbiru, tanba ida nee estadu, neebe durante nee reseitas estadu mak mai husi mina matan Bayu Undang, maibe agora hotu ona, governu iha responsabilidade tomak atu bele utiliza fali rekursu seluk husi setor oi-oin, hanesan setor turizmu, promove natureza turizmu nian, husi turizmu komunitaria no turizmu maritima, atu nunee bele aumenta ita nia reseitas. Aleinde ida nee, ita bele fortalesimentu setor agrikultura no peskas, tanba rikusoin TL nian balun mai husi tasi, governu seidauk promove hodi bele sai reseitas ba estadu,” dehan Dekanu Fakuldade Ekonomiia UNTL nee.

Nia dehan, relatoriu husi Banku Mundial katak orsamentu TL kada tinan milhaun ba milhaun lakon iha tasi laran, signifika governu sedauk iha seriedade hodi dezenvolve setor agrikultura, liu-liu peskas iha rai laran.

“Kuandu ita esplora ita nia ikan sira iha tasi laran, bele fo reseitas ba ita nia estadu para bele sustenta makina estadu TL nian,” afirma nia.

Nia haktuir tan katak, aleinde setor peskas, governu mos bele promove komersiu setor privadu nian, sira halo investimentu nunee selu taxa ba estadu.

Iha fatin seluk, Augusto Mendonça nuudar emprezariu Baucau husu bá Governu atu seriedade investe iha setor Turizmu, tanba setor ida nee sai alternativu hodi substitui reseitas husi Fundu Mina Rai Bayu Undang.

“Ami emprezariu Timor oan prontu atu investe maibe husu Governu atu sertifika rai privadu ami nian hodi ami uza sai garantia ba asesu impresta osan hodi halo investimentu,” dehan Augusto.

Nia dehan, setor peskas iha TL potensial teb-tebes, durante nee Governu fasilita ekipamentus peskas bá maluk peskador sira maibe ekipamentus sira nee governu ladun kontrola, tanba nee dala ruma peskador sira utiliza ladun diak, ikus mai governu fakar osan saugati.

“Hau hanoin, governu bele fahe ekipamentus maibe tenke kontrola atu iha sustentabilidade bá povu no estadu,” afirma nia.

Nunee mos Marcos da Silva husu bá Governu atu dada ona kadoras Greater Sunrise mai ona TL, tanba kada tinan iha kampanha eleitoral, lider politiku sira sempre promete dada kadoras mai TL, maibe realidade ohin loron mina matan husi Bayu Undang remata ona esplorasaun, governu seidauk iha substituisaun bá ninia rendimentu atu garantia reseitas estadu hanesan durante nee osan mai husi Bayu Undang.

“Ami nuudar povu kiik, tau konfiansa ba IX Governu Konstitusional lidera husi Primeiru Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão hodi dada kadoras mai TL hodi substitui mina husi Bayu Undang, maibe besik ona eleisaun prezidensial ona maibe kadoras seidauk dada mai TL,” dehan nia.

Nia espera katak, maske kada tinan 5 iha governasaun foun maibe kada ukun husi ukun nain sira tenke buka reseitas husi mina matan seluk hodi esplora, atu iha garantia ba reseitas estadu, nunee finansia makina estadu iha nasaun TL.

(jos)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *