DILI, STLTIMORLESTE.com – Prevene kazu violensia domestika iha sosiedade nia leet, presiza ema hotu nia kontribuisaun, laos parte ida deit.
Lia hirak nee hatoo husi Prezidente Rede Feto Timor Leste(RFTL), Zelia Fernandes ba jornalista iha Farol, Kinta (18/06/2026) hatete, daudaun nee kazu violensia domestika numeru aas, tanba komunidade sira hahu komprende ona kona-ba lei refere, maibe atu prevene presiza ema hotu nia kontribuisaun.
Prezidente Rede Feto hatete, Rede Feto Timor Leste nuudar rede referal nuudar organizasaun sumrinha neebe hamahan membru 47 no membru sira iha propriu hodi halo serbisu ba area ida nee no fo protesaun ba sobrevivente violensia bazeia ba Jeneru no violensia domestika nia.
“Ita rekonhese katak husi loron ba loron kazu nee hahu sae, ida nee laos responsablidade Rede Feto Timor Leste nia mesak, no organizasaun feto no sosiedade sivil nia mesak deit maibe ida nee ejiji partisipasaun ema hotu hotu nia, liu liu ita nia autoridade importante sira atu oinsa bele hamutuk hodi haree ba situasaun ida nee, los duni katak iha ona lei violensia domestika neebe forte tebes mesmo nunee ita seidauk implementa ho diak tanba dala barak kazu violensia domestika barak neebe prosesu nee lao neneik tebes ida nee mos sai obstaklu ida neebe talves halo vitima violensia domestika lamai halo keixa formal sira, tanba hein julgamentu deit hein tempu too tinan ida no tinan rua ida nee mos bele impede ita nia maluk sira atu bele hatoo keixa,” dehan Prezidente Rede Feto.
Prezidente Rede Feto hatutan, uluk laiha lei violensia domestika maske feto barak vitima maibe sira lahatoo sai iha publiku, maibe ho lei neebe iha halo feto sira brani hatoo sai, katak ida nee laos bikan kanuru mak tarutu maibe ida nee krime publiku.
“Ita haree ba kotuk laiha lei kontra violensia domestika ema barak kuaze lakoalia sai iha publiku maibe ho lei violensia domestika nia halo koinesementu ema nia, no problema uma laran neebe uluk ita hanoin katak nee bikan ho kanuru mak tarutu iha uma laran deit, maibe agora sira hatene ona katak ida nee ida nee iha duni lei mak fo protesaun ba ita nia vitima sira nee tenke hatoo duni keixa iha instituisaun relevante sira para toma medida ba iha situasaun sira hanesan nee,” katak nia.
Nia mos iha esperensa katak iha alterasaun kodigo penal neebe sei mai agora dadaun iha ona Parlamentu Nasional sei reforsa liu tan atendementu no protesaun ba sobrevivente violensia domestika ninia liu liu iha kontekstu ida relasaun bai ha asedu seksual nomos insestu nia hein katak sei iha diskusaun neebe mak diak nunee hetan rejultadu neebe mak diak hodi bele reforsa liu tan lei kontra violensia domestika neebe akontese iha rai laran.
Aleinde nee Sekretaria Estadu ba Igualdade (SEI), Elvina Sousa Carvalho hatete atu luta prevene violensia domestika ida nee presiza ema hotu nia kontribuisaun, no karik se deit mak hetan kazu violensia domestika bele hatoo keixa, no kazu violensia domestika nee krime publiku.
Aleinde nee iha tinan kotuk Sekretariu Estadu Igualidade (SEI) ho Ministru Justisa (MJ), hodi deksute ona oinsa halo revizaun ba iha lei violensia domestika neebe nia implementasaun tinan 12 resin ona, revizaun ida nee importante, laos SEI mak hakarak halao revizaun, maibe nuudar vontade husi sosiedade.
Governu Timor Leste submete ona proposta atu revizaun ba Lei Kontra Violensia Domestika (Lei Numeru 7/2010). Diskusaun refere presiza tanba implementasaun lei nee lao ona liu tinan sanulu, hodi garante protesaun neebe efetivu no adekuadu liu ba vítima sira, lei refere daudaun nee haruka ona ba Parlamentu Nasional.
(eme)






