Labarik Sira iha Mundu Hetan Ameasa 3 Husi Klimatika

DILI, STLTIMORLESTE.com – Tuir relatoriu foun husi United Nations Childrens Fund (UNICEF) neebe lansa iha loron Tersa (16/06/2026), relata kuaze metade husi labarik sira iha mundu, ka bilhaun 1.1, agora iha ona perigu tolu (3) husi klimatiku neebe ameasa sira nia saude, edukasaun no sobrevivénsia. Kuaze labarik hotu iha mundu hasoru perigu klimatiku ida, maibe liu tokon 4 bele hasoru ameasa neen.

Tuir komunikadu imprensa neebe STL simu husi media UNICEF Kuarta (17/06/2026), Diretora Ezekutiva UNICEF, Catherine Russell afirma, relatoriu Risku Klimatika ba Labarik (CCRR) 2026 uza dadus foun neebe disponivel hodi halo mapa ba labarik sira-nia espozisaun ba perigu boot ualu husi klimatiku, inklui bailoron naruk, manas makaas, anin-fuik, inundasaun no anin-fuik tropikal, no hatudu iha neebe no oinsa risku sira-nee estraga servisu esensial sira hanesan saude, edukasaun, bee no saneamentu.

“Labarik sira-nia moris kontinua ameasadu tanba impaktu husi manas-makaas, ahi-fuik, bailoron-naruk no inundasaun. Metade husi total labarik iha mundu agora moris ho ameasa tolu husi klimátika ne’ebé forma sira-nia moris lor-loron, hateten Diretora Ezekutiva UNICEF nee.

Reprezentante UNICEF Timor-Leste Patrizia DiGiovanni, hatete, iha TL, estadu ida iha illa kiik ida neebe sei dezenvolve aan hela no sei dook husi atensaun global, labarik-sira hasoru risku ba manas-makaas no bailoron-naruk alem de anin-fuik tropikal neebe universal, signifika katak xoke klimatiku bele estraga nasaun tomak. Ida nee bele estraga eskola, servisu saude, no asesu ba bee no ai-han neebe seguru.

“Iha TL xoke klimatiku afeta labarik sira-nia asesu ba edukasaun, kuidadu saude, bee no ai-han iha nasaun laran tomak. La iha area neebe mak livre husi impaktu klimatiku, labarik-sira hasoru risku aas neebe presiza asaun urjente,” dehan Patrizia DiGiovanni.

Nia forma, relatoriu ida nee, hamutuk ho TL nia indise risku klimatika ba labarik-sira ba jestaun risku dezastre, sei ajuda atu diriji apoiu ba alvu iha fatin neebe presiza liu.

“Ita tenke atua agora atu hamenus emisaun, hametin servisu reziliente-sira, fó ekipamentu ba foin-sa’e sira atu forma sira-nia futuru no asegura labarik-sira iha asesu tomak ba sira-nia direitu,” dehan nia.

Ho kobertura limitadu ba asistensia sosial esensial-sira no limitasaun estruturál signifikante-sira, neebe liga ho jeografia no izolasaun, labarik-sira sai vulneravel liu-liu bainhira perigu-sira akontese, tanba iha area uitoan deit neebe mak la afetadu atu absorve ka responde ba impaktu.

Relatoriu nee subliña katak vulnerabilidade laos deit afeta husi espozisaun ba perigu-sira, maibe mos husi lakuna-sira iha servisu krítiku-sira neebe labarik-sira depende ba, atu sobrevive no rekupera.

UNICEF Timor-Leste no Sentru Satelite ONU nian parseria hela atu dezenvolve Indise Risku Klimátika Labarik ba Jestaun Risku Dezastre (CCRI-DRM) foka ba Timor-Leste, ne’ebé sei lansa iha semana hirak tuir mai.

Instrumentu ida-nee adapta analize global ba kontestu nasionál hodi identifika labarik sira neebe iha risku boot-liu iha sira-nia moris, perigu-sira neebe sira hasoru, no kontribuisaun fundamentál ba vulnerabilidade iha setor hotu-hotu. Ninia objetivu mak atu apoia polítika klimátika neebe forte liu, foka ba labarik, programa informadu kona-ba risku, no preparasaun neebe efetivu liu.

Se la iha asaun urjente atu hamenus emisaun no investe iha adaptasaun klimatika, perigu husi klimátiku sei akontese beibeik no grave liu, hodi tau estragu boot-liu ba sistema no ameasa labarik sira-nia moris-diak iha mundu tomak.

(dom)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *