DILI, STLTIMORLESTE.com – Eis Prezidente Republika Indonezia, Ibu Megawati Soekarnoputri sai sasin bainhira Timor Leste komemora nia indepedensia iha 20 Maiu 2002, iha Tasi-Tolu.
Eis Prezidente Republika Indonezia ba dala lima, Megawati Soekarnoputri liu husi palestra iha Palasiu Prezidensial Nicolau Lobato, Bairo Pite, Kinta (09/07/2026) hatete, nia akompanha Timor nia indepedensia iha 20 Maiu neebe selebra iha Tasi tolu iha momentu neeba ema rihun ba rihun halibur hamutuk ho festeza ksolok hein sira nia mehi ba indepedensia.
“Permite hau atu hahu palestra ida nee laos ho teoria, maibe ho memoria ida. Tinan ruanulu-resin-haat liu ba, iha meia-noite iha loron 19 too 20 fulan-Maiu tinan 2002, hau hamriik iha kampu Tasitolu. Lalehan nakukun. Ema timoroan rihun atus ba atus mak nakonu iha kampu nee. Sira hein momentu ida neebe sira mehi kleur ona, sira nia nasaun nia independensia. Iha atmosfera solene ida, ba dala uluk, bandeira timoroan nian, mean, metan, no mean neebe enfeita ho fitun mutin, sae ba mastru nia tutun. Nia semo hanesan bandeira nasaun independente no soberanu ida nian,” dehan Eis PR Indonezia.
Prezidente Republika Indonezia dalima nee hatete tempu neeba nia partisipa hanesan Prezidente Republika Indonezia nia.
“Hau tuir nuudar Prezidente Republika Indonezia. Iha tempu neeba, barak mak husu mai hau, tansa mak Prezidente Republika Indonezia mai? kalan nee laos kalan despedida nian? Hau nia maun-alin sira, durante tinan ruanulu-resin-haat, hau rai hela resposta ba pergunta nee besik hau nia fuan. Iha kalan neeba, hau sublina duni katak eventu ida nee laos trajedia despedida nian.
Nia hatete, 20 Maiu kalan sai sasin ba moris Timor Leste nuudar maun alin ba Indonezia. Nee mak signifikadu rekonsiliasaun entre nasaun rua neebe sofre iha pasadu, esperiensia moruk ida neebe labele haketak husi luta jeopolítika global sira. Tanba buat neebe akontese ba Indonezia no Timor-Leste nee moris husi istoria kolonializmu no imperializmu neebe naruk.
Ho esperiensia moruk sira nee, bainhira rekonsiliasaun estabelese, mosu pergunta barak husi mundu oinsa maka rejiaun rua neebe esperiensia ona istoria konflitu nian bele rekonsilia no fo liman ba malu.
Nunee mos Prezidente Republika Jose Ramos Horta hatete buat ida neebe importante liu iha Timor Leste mak desizaun istoriku atu fo oportunidade ba povu timoroan determina rasik sira-nia futuru liu husi Konsulta Popular loron 30 Agostu 1999. Desizaun ida-nee presiza korajen polítiku extraordinariu. Se la iha desizaun ida nee, restaurasaun independensia Timor-Leste bele la akontese iha momentu istoriku neeba. Nia vizaun ajuda kria ambiente konfiansa ida neebe importante atu ultrapasa dekada barak nia sofrimentu.
Prezidente dehan, bainhira iha 2001 Ibu Megawati simu kargu Prezidente Republika Indonezia, nia simu nasaun ida neebe sei marka hela husi konsekuensia tranzisaun demokratika, dezafiu ekonomiku, tensaun internal no esperansa boot husi povu.
Iha períodu ida nee mos Timor-Leste prepara-an atu restaura nia independensia tomak. Ho justisa istorika, importante atu rekuinese katak Ibu Megawati bele deit hili dalan seluk. Duran tinan barak, hanesan maioria lider polítiku Indonezia iha tempu neeba, nia defende integridade teritoriu Indonezia. Nee pozisaun dominan iha nasaun neeba. Maibe grandeza estadista ida
“liu husi nia kapasidade atu rekuinese katak istoria muda. Bainhira nia sai Prezidente, Ibu Megawati simu tomak realidade foun. Nia rekuinese Timor-Leste nia direitu atu determina nia futuru rasik Nia koopera ho Nasoins Unidas durante administrasaun tranzitoria,” dehan PR Horta.
Nia apoia normalizasaun relasaun diplomatika. Nia promove mekanizmu permanente ba koperasaun fronteira. Nia incentiva dialogu polítiku. Nia ajuda halo adversariu uluk bele sai parseiru konfiavel. Foi durante mandatu Ibu Megawati mak baze amizade entre Timor-Leste no Indonezia neebe moris ohin konsolida. Nee mak ida husi rezultadu boot demokrasia nian Transforma inimigu uluk sai parseiru Transforma lembransa konflitu sai kultura koperasaun. Transforma fronteira sai ponte amizade.
Ohin loron Indonezia no Timor-Leste servisu hamutuk iha ASEAN atu responde ba mudansa klimatika, seguransa marítima, koperasaun ekonomika, edukasaun, kultura no estabilidade rejional.
(eme)
