PM Xanana Lansa Planu Dezenvolvimentu 2027–2030

DILI, STLTIMORLESTE.com – Primeiru-Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusmão, iha kinta-feira (1/10/2026), lansa Planu Nasionál ba Médiu Prazu 2027–2030 no Relatóriu Progresu Monitorizasaun Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu (PED) 2011–2024, ho objetivu atu orienta prioridade dezenvolvimentu ekonómiku sustentável no inkluzivu iha Timor-Leste.

Iha serimónia ne’ebé hala’o iha Auditóriu Kay Rala Xanana Gusmão, Ministériu Finansas, Dili, PM Xanana hateten katak Planu Médiu Prazu 2027–2030 sei fó prioridade ba kresimentu ekonómiku, diversifikasaun produsaun nasionál no kriasaun oportunidade servisu, liuliu ba juventude timoroan.

Governu define meta atu alkansa kresimentu Produtu Internu Brutu (PIB) naun-petrolíferu kada tinan entre 6% to’o 2030 no 7,5% depois 2030. Aleinde ne’e, Governu mós iha objetivu atu kria entre 5.000 no 7.000 postu traballu formál foun iha setór privadu kada tinan.

PM Xanana esplika katak, Planu Médiu Prazu ne’e dezenvolve bazeia ba rezultadu avaliasaun implementasaun PED 2011–2024, ne’ebé identifika ona progresu no dezafiu iha dezenvolvimentu nasionál.

Tuir relatóriu monitorizasaun, Governu avalia meta 199 iha setór prinsipál sira. Hosi total ne’e, meta 106, ka 53,3%, konklui ona ka atinje faze avansada implementasaun. Meta seluk 43% rejista progresu parsial, enkuantu besik 3% rejista progresu limitadu.

Iha nia diskursu, PM Xanana rekoñese katak Timor-Leste halo ona progresu importante iha konsolidasaun Estadu, manutensaun dame, konstrusaun infraestrutura no melloramentu servisu sosial. Maibé, nia hateten katak kresimentu ekonómiku seidauk sufisiente atu kria empregu no oportunidade ekonómika tuir nesesidade populasaun.

Nia subliña katak, ekonomia nasionál kontinua depende maka’as ba despeza públika no importasaun, enkuantu agrikultura, turizmu no investimentu privadu seidauk dezenvolve tuir sira-nia potensial.

“Agora ita presiza emprezas Timornian produz tan, investe tan no emprega tan ema”, dehan PM Xanana.

Atu konkretiza objetivu hirak-ne’e, Planu Médiu Prazu 2027–2030 organiza prioridade dezenvolvimentu iha pilaru haat: diversifikasaun ekonómika; infraestrutura; dezenvolvimentu sosial no kapital umanu; no dezenvolvimentu institusionál.

Iha área ekonómika, Governu planeia aumenta asesu ba finansiamentu ba mikro, ki’ik no médiu emprezas (MPME), liuhusi rejime garantia kréditu no mekanizmu finansiamentu mistu, ho objetivu atu mobiliza empréstimu adisionál hamutuk US$ 40 millaun.

Planu ne’e mós inklui parseria públiku-privada iha setór abitasaun, infraestrutura dijitál no enerjia renovável, aleinde proposta atu harii Banku Nasionál Dezenvolvimentu.

PM Xanana afirma katak, dezenvolvimentu ekonómiku tenke akompaña ho investimentu iha edukasaun, saúde no dezenvolvimentu kapasidade rekursu umanu, atu prepara juventude timoroan ho kompeténsia ne’ebé nesesária ba merkadu traballu.

Nia mós enfatiza katak, oportunidade dezenvolvimentu tenke to’o ba feto, ema ho defisiénsia, juventude no família sira iha komunidade rurál.

Iha parte seluk, PM Xanana apela ba ministériu sira atu garante katak orsamentu anual alinha ho prioridade sira ne’ebé define iha Planu Médiu Prazu, no responsabiliza an ba implementasaun programa no projetu sira.

Nia afirma katak, susesu planu ne’e la’ós avalia de’it liuhusi númeru meta iha dokumentu, maibé liuhusi mudansa konkretu iha moris povu, hanesan asesu ba bee moos, eletrisidade, estrada, edukasaun, saúde no oportunidade empregu.

“Povu sei julga ita husi kualidade ita-nia eskola, husi servisu saúde no husi seguransa públika. Liuliu, ita-nia jovem sira sei julga ita kona-ba posibilidade atu hetan servisu no hadi’a sira-nia moris, iha-ne’e, iha Timor-Leste”, dehan PM Xanana.

Iha konkluzaun, PM Xanana apela ba koordenasaun interministeriál no kooperasaun entre Governu, Parlamentu Nasionál, autoridade munisipál, setór privadu, sosiedade sivíl no parseiru dezenvolvimentu atu asegura implementasaun Planu Médiu Prazu 2027–2030.

Serimónia lansamentu dokumentu rua ne’e marka etapa ida ba avaliasaun rezultadu dezenvolvimentu nasionál no definisaun prioridade Governu nian ba tinan haat tuir mai.

(jos)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *