DILI, STLTIMORLESTE.com — Membru Parlamentu Nasionál (PN) husi Komisaun C no Komisaun E hato’o preokupasaun kona-ba ezekusaun orsamentu iha Ministériu Dezenvolvimentu Rural no Habitasaun Komunitária, tanba maski orsamentu aumenta signifikativamente, implementasaun projetu sira seidauk atinje nivel ne’ebé espera.
Preokupasaun ne’e hato’o husi membru Parlamentu Nasionál iha audiénsia ho reprezentante Governu sira iha Uma Fukun Parlamentu Nasionál, Tersa-feira (20/10/2026), atu analiza ezekusaun orsamentu no implementasaun programa dezenvolvimentu, inklui preparasaun ba programa sira iha tinan 2027.
Prezidente Komisaun C Parlamentu Nasionál, Cedelizia Faria dos Santos, sai fonte ba informasaun kona-ba preokupasaun ne’ebé mosu iha audiénsia ho Vice-Primeiru-Ministru no Ministru Koordenadór Asuntu Sosiál, Mariano Assanami Sabino, Ministru Dezenvolvimentu Rural no Habitasaun Komunitária, no Ministra Solidariedade Sosiál no Inkluzaun (MSSI), Verónica das Dores, ne’ebé akompaña husi Vise-Ministra MSSI, Céu Brites.
Iha sorin seluk, Prezidente Komisaun E Parlamentu Nasionál, Marcos Xavier, husu Governu atu hadi’a mekanizmu ezekusaun orsamentu no hametin monitorizasaun ba implementasaun projetu sira, atu asegura programa dezenvolvimentu bele hala’o tuir planu.
Nia hateten katak, maski ezekusaun orsamentu iha nivel jerál hatudu rezultadu ne’ebé konsidera di’ak, kategoria no subprograma balu sei presiza atensaun tanba implementasaun seidauk la’o tuir planu.
Orsamentu Aumenta, Projetu Sei Presiza Akompañamentu
Tuir informasaun iha transkrisaun audiénsia, kapitál dezenvolvimentu ba Ministériu Dezenvolvimentu Rural no Habitasaun Komunitária aumenta signifikativamente. Maibé, membru Parlamentu sira kontinua husu esplikasaun kona-ba nivel ezekusaun no obstákulu ne’ebé impede projetu sira atu avansa tuir prazu.
Membru Parlamentu sira mós hato’o preokupasaun kona-ba prosesu aprovizionamentu no pagamentu ba projetu sira, ne’ebé bele afeta ritmu implementasaun bainhira la hala’o tuir tempu.
Iha audiénsia ne’e, deputadu sira husu esplikasaun ba reprezentante Governu kona-ba difikuldade sira ne’ebé ministériu hasoru.
Kapasidade Emprezáriu Sai Asuntu Importante
Além husi ezekusaun orsamentu, kapasidade emprezáriu lokál sira atu implementa projetu públiku mós sai preokupasaun.
Membru Parlamentu sira alerta kona-ba risku bainhira emprezáriu ida simu projetu barak liu duké nia kapasidade finanseira, téknika no operasionál. Situasaun ne’e bele lori ba atrasu, obra la remata ka projetu abandona tanba falta rekursu.
Tanba ne’e, iha apelu ba Governu atu avalia ho didi’ak kapasidade emprezáriu ida-idak molok atribui projetu, hodi asegura katak emprezáriu sira iha kapasidade atu kompleta obra tuir prazu no padraun ne’ebé determina.
Prosesu atribuisaun projetu tenke konsidera mós oportunidade ba emprezáriu Timoroan sira, maibé tenke bazeia ba kapasidade, responsabilidade no kompeténsia atu evita problema iha implementasaun.
Transkrisaun temi mós sujestaun atu konsidera limitasaun ba númeru projetu ne’ebé bele atribui ba emprezáriu ida, inklui proposta rua ka tolu. Maibé, seidauk klaru se ne’e mak rekomendasaun formal husi membru Parlamentu ka sujestaun ne’ebé temi durante audiénsia.
Parlamentu Husu Governu Hametin Fiskalizasaun
Komisaun C no Komisaun E husu atu Governu hadi’a planeamentu, hametin monitorizasaun no aumenta kapasidade téknika atu akompaña implementasaun projetu sira, inklui iha munisípiu.
Objetivu mak atu asegura katak orsamentu públiku uza ho efisiénsia, transparénsia no responsabilidade, no programa dezenvolvimentu bele fó benefísiu ba komunidade.
Parlamentu hein katak, liuhusi hadi’a mekanizmu ezekusaun no fiskalizasaun, Governu bele hamenus risku atrasu no obra abandona, no asegura katak programa dezenvolvimentu ba tinan 2027 implementa tuir planu.
(jos)






