PR Horta Viajen ba Austrália Partisipa Simeira

Prezidente Republika Jose Ramos Horta hahu viajen servisu ba Portuga. (Foto: Media PR)

DILI, STLTIMORLESTE.com – Prezidente Repúblika (PR), José Ramos-Horta, ohin Kuarta 14/10 vizita ba Austrália husi loron 16 to’o 20 Outubru 2026, atu partisipa iha eventu diplomátiku no simeira internasionál iha Sydney no Perth.

Iha Sydney, Prezidente Ramos-Horta sei hato’o palestra públika iha Universidade Sydney, organizadu husi Sentru Sudeste Aziátiku Sydney (SSEAC), iha loron 16 Outubru 2026.

Palestra ho títulu “Revizita Demokrasia iha Tempu Turbulentu: Lisaun husi Sudeste Aziátiku no Ninia Papél iha Mundu” sei foka ba esperiénsia demokrátika Timor-Leste nian no dezafiu rejionál.

Eventu ne’e akontese iha tinan dahuluk hafoin Timor-Leste adere ofisialmente ba Asosiasaun Nasaun Sudeste Aziátiku (ASEAN), nu’udar membru ba dala 11, iha 26 Outubru 2025.

Timor-Leste sai nasaun foun dahuluk ne’ebé tama iha ASEAN desde 1999, no adezaun ne’e reprezenta etapa importante ba integrasaun rejionál.

Prezidente Ramos-Horta mak ko-resipiente Prémiu Nobel ba Pás 1996, tanba ninia advokasia durante dékada sira ba rezolusaun justu no pasífiku kona-ba konflitu iha Timor-Leste.

Nia hahú mandatu prezidensiál daruak iha Maiu 2022. Anteriormente, nia hala’o knaar nu’udar Primeiru-Ministru entre 2006 no 2007, no Ministru Negósiu Estranjeiru.

Palestra ne’e sei analiza Timor-Leste nia dalan husi okupasaun no rezisténsia ba nasaun demokrátiku, impaktu adezaun ASEAN ba koezaun rejionál, no ameasa retrogresu demokrátiku no kompetisaun jeopolítika iha Sudeste Aziátiku.

Prezidente Ramos-Horta sei hato’o diskursu prinsipál ho títulu “Revizita Demokrasia iha Tempu Turbulentu: Husi 1975 to’o 2025”, antes kontinua ho diskusaun painél.

Prezidente Lembra Balibo Lima

Prezidente Ramos-Horta hatete katak nia sente onradu atu partisipa iha eventu ne’e, ne’ebé coincide ho aniversáriu ba dala 51 husi mate jornalista na’in lima iha Balibo.

“Iha aniversáriu Balibo Lima nia mate ba dala 51, ha’u sente onradu atu hamutuk ho komunidade Universidade Sydney nian hodi hanoin fila-fali jornalista aten-brani sira-ne’e”, Prezidente Ramos-Horta dehan.

Nia afirma katak palestra ne’e sai oportunidade atu reflete kona-ba Timor-Leste nia viajen husi okupasaun no rezisténsia ba nasaun demokrátiku, ne’ebé agora sai membru kompletu ASEAN.

Data 16 Outubru iha signifikadu istóriku ba Timor-Leste, tanba iha loron hanesan ne’e, iha tinan 1975, jornalista na’in lima mate iha Balibo.

Atu fó onra ba jornalista sira-ne’e, programa sei inklui segmentu espesiál durante minutu 10, hodi hanoin fila-fali sira-nia legadu no kontribuisaun ba liberdade imprensa.

Organizadór sira mós sei entrega ai-funan ba membru família jornalista na’in lima ne’ebé sei moris.

Partisipa iha Simeira Global Citizen

Hafoin programa iha Sydney, Prezidente Ramos-Horta sei viaja ba Perth atu partisipa iha Global Citizen NOW: Perth 2026 Summit, ne’ebé hala’o husi 18 to’o 20 Outubru.

Simeira ne’e sei realiza iha Sentru Konvensaun no Espozisaun Perth, iha Austrália Osidentál, antes Konferénsia Nasoins Unidas kona-ba Mudansa Klimátika (COP31).

Eventu ne’e sei halibur líder governu, emprezáriu, organizasaun filantrópika, Povu Primeiru, komunidade indíjena, akademia no sosiedade sivíl.

Objetivu mak atu hametin kooperasaun, anuncia kompromisu foun no mobiliza investimentu ba enerjia moos, eletrifikasaun, seguransa enerjétika no dezenvolvimentu globál.

Iha Segunda-feira, 19 Outubru 2026, Prezidente Ramos-Horta sei partisipa iha diskusaun ho títulu “Enerjia, Seguransa no Independénsia”, ne’ebé Tzeporah Berman, Prezidente Tratadu Naun Proliferasaun Kombustível Fóssil, sei modera.

Oradór sira ne’ebé konfirma ona inklui Prezidente Ramos-Horta; Primeiru-Ministru Antigua no Barbuda, Gaston Browne; Premier Austrália Osidentál, Roger Cook; no eis-Primeiru-Ministru Austrália, Kevin Rudd.

Partisipante seluk mak Diretór Ezekutivu Ajénsia Enerjia Internasionál, Fatih Birol; kapitaun ekipa Fremantle Dockers, Alex Pearce; no Vise-Sekretária-Jerál Nasoins Unidas, Amina J. Mohammed, ne’ebé sei hato’o diskursu liuhusi vídeo.

Sira sei hamutuk ho líder no reprezentante setór oioin hodi buka solusaun prátika ba tranzisaun enerjétika globál.

Prezidente Ramos-Horta hatete katak simeira ne’e importante atu enfrenta dezafiu globál, inklui seguransa enerjétika, reziliénsia klimátika no tranzisaun ba futuru sustentável.

“Simeira Global Citizen NOW: Perth mak plataforma ida atu hasoru dezafiu sira ne’ebé define ita-nia era—seguransa enerjétika, reziliénsia klimátika no tranzisaun ba futuru sustentável”, Prezidente Ramos-Horta dehan.

Nia subliña katak mudansa klimátika reprezenta ameasa sériu ba Timor-Leste, tanba ne’e, esforsu internasionál tenke garante independénsia enerjétika, estabilidade rejionál no tranzisaun justu ba ema hotu.

Prezidente Ramos-Horta sei fila fali ba Díli, Timor-Leste, iha loron 21 Outubru 2026.

(eme)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *