DILI, STLTIMORLESTE.com — Antígu Deputadu PD, Virgilio Hornai dehan, loron 30 Agostu marka istoria konsulta popular, no hato’o dezafiu tranzisaun jerasional ne’ebé presiza konsensu polítiku husi maun boot sira ba jerasaun foun.
Nia dehan, loron konsulta popular marka istoria iha literasia no faktu historia ne’ebé fó fuan ba espiritu joven sira atu haka’as an estuda no kontribui ba luta libertasaun povu.
“Tanba libertasaun da patria ita nia martires no heroi da luta, fo ona liu husi ruin ho ran too ita ukun an”, nia afirma iha nia mensajen ba komemorasaun 30 Agostu 2026, ba STL liu husi telefone, Kinta (28/08/2026).
Tuir Virgilio, dezafiu depois pos ukun an maka oinsa povu Timor-Leste bele konsolida an, hodi hatur pás no trankuilidade hodi garante sustentabilidade seguransa polítika.
Nia subliña katak ho pás, bem estar ba povu bele la’o ho aproximasaun politika dezenvolvimentu ne’ebé mais integradu.
“Politika dezenvolvimentu ne’ebé mais hl integradu, sei lori multi efeitu ba transformasaun sosial no ekonomiku ba bem estar komun”, nia dehan.
Nia mos afirma demokrasia sai barometru ba liberdade, hodi hatur aliserse ba konstrusaun Estadu Demokratiku, no garante supermasia leis no orden konstitusional iha prosesu transaun.
Virgilio subliña katak PD hanesan partidu ne’ebé komunga prinsipiu liberdade no direitu humanu.
“Sai hanesan esensia vivu husi valor ne’ebé presiza kuda no tane, hodi garantia direitu polítiku sidadaun nian iha prosesu konstrusaun Estadu”, nia esplika.
Ba tinan 2026, Virgilio dehan Timor-Leste tama ba jornada pasajen istoria ne’ebé nakonu ho nia siklu.
“27 anos de idade hatur mensajen tranzisaun ne’ebé krusial mos ba politika tranzisaun jerasional. Ne’e bele mosu natural, ka mos bele liu husi konsensu polítiku hodi hamosu interkala tempu tranzisaun husi jerasaun tuan ba jerasaun foun”, nia hatete.
Nia afirma modalidade polítika ho eskema konsensus presiza atu hetan plataforma polítika ideal ba tranzisaun jerasional. Ida ne’e depende liu ba vontade polítiku maun boot sira ne’ebé sei vira hela iha palku polítiku nasional Timor-Leste.
Iha komemorasaun 30 Agostu 2026 ne’ebé marka mos tempu adulto 27 anos ba nasaun, Virgilio husu povu joven no povu Timor-Leste iha jeral atu nafatin hametin unidade ba interese komun.
“Apezar iha diverjensia, maibe ne’e hatudu ita nia maturidade hodi hakat hamutuk ba mehi povu no nasaun ida deit Timor-Leste nia prosperidade”, nia dehan.
Iha parte ketak Observadór Polítika, João da Costa dehan mensajen Virgilio nian reflete dezafiu real ne’ebé nasaun hasoru iha tinan 2026.
“Ha’u haree katak tranzisaun jerasional la bele akontese ho forma derepente. Ita presiza konsensu polítiku entre jerasaun tuan ho jerasaun foun hodi garante estabilidade. Se laiha dialogu no respeitu ba sakrifisiu istoria, entaun prosesu ne’e sei lori impaktu ba unidade nasional. Loron 30 Agostu tenke sai refleksaun ba ita hotu katak independensia hetan ho ran no ruin, nune’e ita tenke hatur dezenvolvimentu ne’ebé inkluzivu no justu ba jerasaun foun sira.”dehan João.
João hatutan tan katak jerasaun foun presiza hetan espasu no oportunidade atu lidera, maibé tenke akompaña ho preparasaun no matadalan husi jerasaun tuan.
“Jerasaun foun iha enerjia, ideia no teknolojia. Maibé jerasaun tuan iha esperiensia, istoria no sakrifisiu. Tanba ne’e, tranzisaun ne’ebé di’ak maka tranzisaun ne’ebé hamutuk, la’ós hasai malu. Estadu tenke investe iha edukasaun, empregu no governasaun di’ak atu joven sira bele kontribui ba nasaun nia dezenvolvimentu ho responsabilidade.”hatete Observafor Politika nee.
Entretantu Akademista UNTL, Arnaldo Xavier Soares mos hato’o katak komemorasaun 30 Agostu tenke liu husi edukasaun no literasia istoria.
“Importante ba ita atu kontinua haka’as an hanorin jerasaun foun kona-ba valór konsulta popular nian. Istoria la’ós de’it atu hanoin, maibé atu aprende. Se joven sira la komprende luta nia todan, sira sei susar atu tau responsabilidade ba futuru nasaun nian. Ita presiza kurikulu ne’ebé forte, diskusaun publiku, no espasu ba joven sira atu reflete no kontribui ba konstrusaun Estadu Demokratiku,” dehan nia.
(car)







