DILI, STLTIMORLESTE.com – Peskizador ba Teknolojia Dijital, Fidelis Leite Magalhães halao entrevista ho Prezidente Republika (PR) Jose Ramos Horta, kona-ba situasaun iha rai laran nomos impaktu husi teknolojia dijital.
“Reuniuan ida ohin ho objetivu ida atu halo entrevista ho Prezidente Republika, hau halo entrevista ho Prezidente liu-liu kona-ba situasaun iha rai laran nomos kona-ba impaktu Teknólojia Dijital AI nia impaktu ba dezenvolvimentu ba konsolidasaun ba rai nia nomos ba dezenvolvimentu ita nia rai, tanba hau oras nee daudaun halo hela peskiza ida, hau nia peskiza nee fokus ba iha teknolojia dijital, fokus ba iha AI no mos utilizasaun meius sira hanesan sosial media, sira ninia impaktu ba sosiadade, inklui ba dezenvolvimentu no mos konflitu,” dehan Peskizador Fidelis ba jornalista sira, iha Palasiu Prezidensial, Nicolau Lobato, Bairo Pite, Dili, Sesta (05/09/2025).
Nia hatete, teknolojia parte ida bele kontribui ba dezenvolvimentu, parte seluk bele mos kontribui hodi hamosu konflitu, ida nee buat neebe akontese nasaun barak, nee teknolojia ohin loron nian importante tebe-tebes atu haree. ”Hau nia peskiza, hau haree iha Timor Leste no mos haree mos Indonezia,” dehan nia.
Husi peskiza ida nee karik identifika ona pozitivu iha neebe no parte negativu saida mak hetan ona liu-liu iha Timor Leste kona-ba uza tekonolojia, hatan ba kestaun nee Fidelis hatete, sedu liu bele hatoo konkluzaun, tanba nia haree ba mundu.
“Nee sei sedu liu hau atu hatoo konkluzaun ida nee, tanba hau haree ba mundu, Timor Leste no Indonezia, hau haree uzu no regulamentasaun sira ba tekonolojia hirak nee, no oinsa teknolojia hirak nee nufim impaktu ba nasaun sira. Neebe hanesan ema ida neebe oras nee daudauk halo hela iha faze peskiza nian, hau labele dehan sai lai hau hetan ona saida, tanba depois ida nee, hau tenke haree data sira hotu ho diak, estuda fali data sira ho diak, too iha neeba mak depois halo hahu hakerek no iha neeba depois sei hetan fanding ka penemuan sira ho rekomendasaun sira ho hanoin neebe sei hetan iha future,” katak nia.
Fidelis dehan, tinan ida hanesan sei konklui peskiza, bele tarde liu, nia hanoin lae, mais bele dehan bele sedu liu karik, tanba buat sira nee hotu depende asesu ema neebe ba peskiza, se nia gosta atu hasoru ka lae, ema balun lakohi hasoru balun hakarak hasoru, maibe ajenda soke malu neebe la biban iha buat barak labele kontrola 100%.
“Peskiza neebe hau halo iha kontestu doutoramentu, hau nia depois sei elabora livru ida, entaun ida nee mak hau halo hela iha universidade UK,” katak nia.
Iha biban nee Prezidente Republika, Jose Ramos Horta hatete, hanesan líder ida neebe very well conected entaun nia entermus laos koneksaun pesoal deit, maibe mos konektividade tekonolojika, entaun nia iha konesimentu barak tebe-tebes kona-ba oinsa media sira funsiona, oinsa teknolojia funsiona, ida nee buat ida neebe Prezidente Republika koinesimentu neebe klean no laos deit iha konseitu ka iha teoria, maibe mos iha relasaun pesoal ka ema barak neebe espesialista iha area hirak nee.Ida nee importante tebe-tebes, ba peskizador no benifisia tebes husi Prezidente Republika ninia laran diak atu konsege fo netik tempu halo entrevista ida nee.
Jornalista: Emerenciana Pinto
Editora: Carme Ximenes
