DILI, STLTIMORLESTE.com – Relasiona ho asuntu neebe mak públika iha média balun katak, Institutu Kombante HIV-SIDA (INCIDA,I.P) sei harii uma prostituisaun iha Timor Leste, mak Prezidente Institutu Nasionál Kombante HIV-SIDA klarifika ida nee laos planu INSCIDA,I.P nia, maibe preokupasaun husi publiku.
Prezidente INSCIDA,I.P, Daniel Marcal hatete, relasiona ho asuntu neebe mak viral ona katak INSIDA planu atu harii uma prostituisaun hodi minimiza moras HIV iha Timor Leste, tanba nee laos planu husi INSCIDA,I.P, maibe nee preokupasaun husi publiku.
“Ida nee kondisaun ida neebe mak presiza atu kria, maibe dala ida tan nee lá’os planu INSCIDA nia, nee preokupasaun públiku nian, tanba hatete katak HIV nee transmite barak liu husi relasaun seksual, liu-liu relasaun seksual ida livre nee, no dala ida tan laos planu INSCIDA nian,” hatete Prezidente INSCIDA, Daniel Marcal ba jornalista sira liu husi Konferensia Impresa iha Pantai Kelapa, Dili, Kuarta (08/10/2025).
Nia esklarese, ida nee preokupasaun públiku, tanba iha nasaun Timor Leste moras HIV nee sae makaas, ida nee transmite husi relasaun seksual livre.
“Maibe nee preokupasaun públiku, ema hotu nia, iha nasaun no ba Timor Leste tomak, katak HIV nee transmite barak liu nee husi relasaun seksual ida neebe mak livre, feto gosta mane rua tolu haat, no mane gosta feto tolu haat no bele liu, iha Timor livre nee barak tebes,” nia tenik.
Nia informa, tanba nee mak públiku nia preokupasaun dehan katak se HIV nee halo transmite barak liu husi relasaun seksual livre, entaun oinsa ema nia hanoin kona-ba sexu livre nee halo nusa.
“Atu hamenus nee mak ita laiha opsaun seluk, opsaun mak nee, ida prinsipal nee mak koalia, tanba ho koalia nee ba ema nia konsiensia, kuandu ema iha konsiénsia ba buat di’ak ba buat aat, sei halo transformasaun ba ninian hahalok rasik,” nia deklara.
Tanba ema hotu lakohi atu kona HIV, la iha ema ida hakarak kona HIV mós nia hahalok sira neebe halo nia la hanoin uluk ikus mai prejudika nia kona HIV.
“Tanba nee opsaun ida nee mak INSCIDA halo nafatin mak halo sensibilizaun ba fatin hotu-hotu, tanba media presiza tebes ajuda ami, ami koalia ba ema nain 10, mais media koalia ba ema rihun, tanba ne’e importante tebes,” nia koalia.
Tanba nee iha maneira seluk mak diak liu ema hotu-hotu ba teste raan, tanba ema ida nia moris la hatene. “Imi nia moris hau la hatene no hau nia moris imi la hatene, ita sente buat ladun los, ita tenke ba tes raan para iha HIV ita hemu aimoruk ida HIV bele prologa ita nia moris no rekopera ita nia saude, ida nee importante tebes, ” nia afirma.
Jornalista: Jeniche da Costa
Editor: Xisto Mendonça
