DILI, STLTIMORLESTE.com – Komisaun Anti Korupsaun (KAK) organiza lansamentu ofisial servisu verifikasaun no auditoria ba deklarasaun rikusoin, bens no interese bazeia ba lei numeru 7/2020, kona-ba Medida Prevensaun no Kombate Korupsaun (MPKK).
Tuir Adjuntu Prevensaun no Sensebilizasaun KAK, Rosario Salsinha Araujo katak, KAK halo lansamentu ba atividade verifikasaun no lansamentu auditoria ba deklarante sira neebe mak sujeita tuir lei numeru 7/2020 medida prevensaun no kombate korupsaun ba ajente publiku sira neebe ezerse funsaun publiku, autoridade sei halo verifikasaun auditoria ba deklarante sira neebe hotu laiha esepsaun, hahu husi fulan ida nee 2025 ba too 2026 no 2027.
No finalidade ba verifikasaun no auditoria nee atu deteta no prevene konflitu interese, monitoriza variasaun rikeza atu detetamentu signifikativu no la justifikasaun ba patrimoniu husi ema sira neebe sujeita ba deklarasaun.
“Tuir planu asaun anual total deklarante neebe mak autoridade sei halo verifikasaun no auditoria hamutuk 15%, husi total deklarante 6.218 ba tinan ida nee, sukat mos ho rekursu neebe Komisaun Anti Korupsaun iha,” dehan nia ba jornalista sira iha Farol, Tersa (28/10/2025).
Nia esplika, ba tinan 2026 sei kontinua servisu verifikasaun no auditoria atu atinji tarjetu tuir lei define no mos verifikasaun husi autoridade kompetente nudar obrigatoriu, abranje ba deklarasaun hotu no realiza iha tinan kada tinan rua dala ida, iha 2026 too ba iha 2027 autoridade sei foka ba verifikasaun iha terenu, atu bele hetan deskobrimentu sira kona-ba rejistu no deklarasaun neebe hatoo ona, verifika loloos iha terenu kona-ba dadus neebe hatoo ona mai iha KAK.
“Iha lei numeru 7/2020 kona-ba medida prevensaun no kombate korupsaun, hanesan autoridade neebe sei halao servisu prinsipal simu deklarasaun halo verifikasaun no auditoria ba dadus deklarante bens no interese, aplika sansaun neebe komete husi deklarante sira. No implementasaun husi lei nee, obrigasaun husi ema hotu neebe ezerse funsaun publika no membru sira husi uma kain atu deklara sira nia rendimentu sasan sira, atu fasilita Estadu deteta prevene konflitu interese, no monitoriza efisiente liu tan ba rikusoin oin-oin, atu nunee bele indentifika signifikativu, la iha justifikasaun deklarasaun sira patrimoniu,” dehan nia.
Nia argumenta, dadus balu kona-ba deklarasaun rendimentu bens no interese neebe halao durante nee, primeiru deklarante anual iha 12,923, no deklarante inisial iha 5.612, pos ezersisiu iha 540 deklarante, final iha 1.562 deklarante. Mudansa substansial 126 deklarante, Ad-Hoc 10 deklarante, tri anual 2.322 deklarante, total formulariu 23,095 deklarante.
Husi dadus nee, iha mane 16,543 deklarante, feto 6,548 deklarante. No aplika koima iha tinan 2024, aplikasaun koima ba iha 455 infratores, iha tinan 2025 aplika koima 2.352 infratores, iha anual ida nee 2.072 infratores, no inisial iha 280 infratores.
“Kona-ba dadus arolamentu sira hahu husi tinan arolamentu iha 2022 iha 189, tinan 2023 iha 2.176 ho nia 20%, 2024 iha 5.087 (58%), iha tinan 2025 3.294 (31%), total 10.746),” nia esplika.
No iha mos dadus arolamentu kona-ba lokal servisu nian, estranjeiru iha 99, munisipal 3.928 no iha 37%, no nasional nian iha 6.056 (57%), RAEOA 386 ho 3%.
Dadus bazeia ba jeneru, mane hamutuk 7.382 (79%) no feto 3.201 (31%). No iha dadus arolamentu munisipal nian kuaze munisipiu hotu tama iha nee, total 10.554.
Tanba nee, planu ba oin ekipa haat sei tun ba iha terenu hodi halo verifikasaun kona-ba rikusoin sira nee. No se mak verifika la loos sei hetan koima ka multa.
Iha sorin seluk, Diretor Jeral Prevensaun no Sensibilizasaun, Antonino Alves ba Cruz hateten, lei neebe iha hateten katak, se mak remata ona nia funsaun, maibe kontinua atualiza nia rendimentu durante tinan tolu.
“Lei hateten banhira sesa nia mandatu iha prazu loron 30 atu atualiza fali nia rendimentu bens no interese, maibe la hotu iha nee deit,” dehan Diretor Jeral Prevensaun.
Nia hatutan, durante tinan 3 kontinua atualiza nafatin nia rendimentu, no tinan tolu liu ona mak foin la deklara rikusoin.
Jornalista: Terezinha De Deus
Editor: Xisto Mendonça
