DILI, STLTIMORLESTE.com – Membru Parlamentu Nasional aseita muda estatutu espesial Rejiaun Administrativa Espesial Oekusi-Ambeno (RAEOA) no Zona Ekonomia Espesial Merkadu Sosial (ZEEMS) ba poder desentralizasaun administrativu.
Tuir Deputadu Natalino dos Santos katak, atu muda estatutu RAEOA-ZEEMS nee Governu mak bele deside atu muda ga lae, tanba tutela direita ba Primeiru Ministru.
Nia dehan, se Governu hakarak muda estatutu espesial RAEOA-ZEEMS mak tenki altera lei, se karik objetivu kona-ba dezenvolvimentu la tuir objetivu neebe mak iha.
Maibe nia aseita, Governu hakarak atu muda estatutu RAEOA-ZEEMS nee, nunee bele iha balansu justisa ba munisipiu hotu-hotu, liu husi implementasaun politika desentralizasaun poder lokal iha neeba.
“Ita boot sira haree katak RAEOA nee delegasaun governu sentral iha neeba, mas kuandu ba ona desentralizasaun poder diak liu, tanba iha neeba sira sei goza direitu administrativu finanseiru no sira iha autonomu finanseiru,” hatete Deputadu Natalino dos Santos ba jornalista sira iha sala Bankada CNRT, Tersa (20/01/2026).
Nia argumenta, se muda estatutu RAEOA-ZEEMS ba oin sei iha mudansa ba prosesu nomeiasaun, tanba povu RAEOA mak sei hili rasik sira nia lideransa.
“Ida nee diak liu tanba governu desentraliza ona poder ba kraik no povu rasik demokratikamente hili rasik ninia dirijente nee diferensas ho deskonsentrasaun, hau prefere liu desentraliza poder lokal implementa iha Oekusi, nunee bele iha kompepetivu entre munisipiu ida ho munisipiu sira seluk.
Iha sorin seluk, Deputadu Bankada Partidu KHUNTO, Luis Roberto hatete, Governu bele muda estatutu espesial RAEOA-ZEEMS ba munisipiu, maibe tenki altera uluk lai lei, ZEEMS nee hanesan autonomia espesial ida, tanba prevee iha konstituisaun.
“Tan nee ita atu halo mudansa ba estatutu espesial nee tenki halo uluk alterasaun ba lei, labele ita halo lei ida substansia lei nia ita la haree didiak, depois halo mudansa soke malu ho konstituisaun mos ladun diak,” rekomenda Deputadu Luis Roberto.
Molok nee Primeiru Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão deklara katak, estatutu espesial RAEOA-ZEEMS la eziste ona, tanba lao durante tinan 10 resin maibe dezenvolvimentu la lao.
“Agora iha Oekusi nee tau iha ita nia ulun nee munisipiu, lalika temi RAEOA-ZEEMS, buat sira nee iha hotu, maibé hotu-hotu la lao, ZEEMS tinan 10 resin, buat hotu-hotu la lao,” hatete Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão.
Nia hatete, Domingu (18/01) nia ho Ministru Administrasaun Estatal sei ba Oekusi kolia kona-ba avaliasaun hotu-hotu kona-ba estrutura administrativa wainhira muda Oekusi ba poder desentralizasaun administrativa.
“Hau fo hatene ona ba populasaun Oekusi, imi mak tenki diskute, imi tenki konhese imi nia rain, haree took iha areas hotu-hotu hodi prepara planu ba tinan lima neebe sei hahu iha tinan 2027, sei aprova, sei tau osan,” dehan nia.
(alb)







