DILI, STLTIMORLESTE.com – Governu liu husi Ministru Justisa, Sergio Hornai fo pose ba Honorio Aureliano Soares Magalhães nuudar Prezidente Komisaun Terras Propriedade foun, hodi troka Pascoal da Costa Soares ba mandatu tinan haat.
Honorio Aureliano Soares Magalhães asume knaar sai Prezidente Komisaun Terras Propriedade bazeia ba despaisu Nu.08/GMJ-D/01/2026, kona-ba nomeasaun Prezidente Komisaun Terras no Propriedades, no mos despaisu Nu. 09/GMJ-D/01/2026, kona- ba Sekretariu Komisaun Terras Propriedade neebe proposta nee aprezenta husi Ministru Justisa Sergio Hornai no nomea husi Primeiru Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão.
Prezidente Komisaun Terras no Propriedade, nunee mos nia Sekretariu Komisaun Terras no Propriedade sei ajuda husi membru komisaun Terras, nomea husi Governu ho ema Justisa enkuantu nain tolu nudar tekniku profisional iha Ministeriu Justisa Diresaun Jeral Terras Propriedade.
Tuir Prezidente Komisaun Terras no propriedade Honorio Magalhaes dehan, nia mandatu sei foka ba pontu importante tolu.
“Primeiru transparansia no garante justisa katak prosesu hotu kona-ba rai nian tenke tuir lei neebe vigor no fo justisa ba sidadaun hotu. Segundu tau modernizasaun no jestaun sistema rai nian, tanba dadus rai nian sai no atu hamenus burokrasia narik. Terseiru dialogu, tanba kalamidade rezolusaun konflitu rai nian liuhusi dalan arbritrajen ho komunidade no parte sira,” dehan nia Salaun Ministeriu Justisa, Dili, Sesta (23/01/2026).
Nia hatutan, sira la lao mesak sei esforsu realiza kolaborasaun membru sira hotu iha komisaun laran neebe relevansia iha ambitu Ministeriu Justisa nian, no mos ho parseiru dezenvolvimentu sira atu servisu hamutuk, nudar ekipa ida atu servi diak liu tan iha kualidade desizaun sira ho nian arbitrat, relasiona kazu despuuta ba rai neebe povu sira aprezenta mai iha Komisaun Terras no propriedade.
Sublina, promete katak odamatan komisaun nian nakloke hodi rona povu nia preokupasaun objetivu ida katak, rai ida neebe rai ekonomia sai prioridade ida neebe legal no povu ida neebe moris iha regulamentu.
Nia parte mos, hato agradesimentu ba konfiansa neebe Governu fo hodi lidera Komisaun Terras Propriedade ba mandatu tinan haat nia laran, ho responsabilidade hodi fo solusaun ba kazu diaputa rai iha ambitu prosesu rekonesimentu hodi atribui direitu propriedade beins no moveis.
Rekonhese katak, laiha solusaun ba rai neebe klaru sei hasoru dezafiu ida ivestimentu, agrikultura no mos estabilidade sosial, iha komunidade nia leet. Tanba kestaun Terras no propriedade mak sai hanesan fuan ba dezenvolvimentu ekonomia sosial, knaar neebe simu laos hanesan kargu ida, maibe ida nee misaun hodi buka solusaun hamutuk ba fator moris tuir atribuisaun hirak neebe nia komisaun.
Iha fatin hanesan, Ministru Justisa Sergio Hornai dehan, ohin asiste juramentu sira neebe emposadu sira halo, sira halo kompromisu nudar testamuna popular hodi haree sira-nia komprimisiu hodi komprometidu katak, sira tuir deit konsiensia ida neebe limpu konsiensia neebe metin iha Konstituisaun atu rekonhesimentu ba disputa sira lao ha komunidade.
“Komunidade tau deseju boot ba ita boot sira para atu realiza duni jestu ida ba objetividade ho integridade ho profisional atu bele fo solusaun ba disputa sira neebe iha relssionamentu iha rai”, dehan Ministru Sergio Hornai.
Nia hatutan, dadaun ita seidauk fo solusaun ba komplesidade problema kona-ba rai. Tanba nee MJ husu atu halo parseiru hodi bele rezolve problema disputa rai.
Aleinde nee, Komisariu Komisaun Funsaun Publiku asuntu Disiplinar Agapito da Conceicao hateten, ho ondra boot reprezentante hodi asiste pose ba Prezidente Komisaun Terras Propriedade ho nia membru sira husu atu hatudu imparsialidade rezolve disputa rai ho diak.
“Iha momentu nee kona ba rai iha ita nia Timor-Leste nee komplexu tebtebes, maibe husi Prezidente Komisaun ho membru sira ho nia sekretariu, hau fiar katak sira bele lori ita-nia Terras Propriedade ba diak ho imparsiaidade, dignu no diak ba ita-nia populasaun ba ita-nia Estadu, “nia afirma.
Sublina, hatoo parabens ba Prezidente Komisaun Terras Propriedade foun no nia membru sira.
Nunee mos Vise Primeiru Ministru Asuntu Sosial no Ministru Dezenvolvimentu Rural no Abitasaun Komunitariu, Mariano Assanami Sabino neebe reprezenta Governu hodi lee Primeiru Ministru Xanana Gusmao nia mesajen iha ambitu pose nee hateten, rai nudar fator importante dezenvolvimentu nasional.
“Komisaun Terras Propriedade tenke hahu buka solusaun liuhusi dalan arbritajen maske la taka dalan hatoo keixa ba Tribunal”, nia hateten.
Primeiru Ministru Xanana Gusmão husu ba Komisaun Terras Propriedade neebe simu pose buka atu hakotu disputa rai.
“Komisaun Terras Propriedade neebe ohin ita fo pose iha knaar importante tebes funsaun ida ke importante rezolve ou atu hakotu disputa kona-ba ba rai nian,” nia afirma.
Nia salienta katak, komisaun Terras no Propriedade nudar panel arbirtazen ida neebe ho papel importante atu bele tulun komunidade sira neebe disputa ba rai hodi bele hetan lia loos kona ba se mak sai nain loos ba rai neebe sira haksesuk maluk ba.
Nia haktuir tan katak, Komisaun Terras no Propriedade iha mos kompetensia atu deside konaba se mak atu hetan titulu nain ba rai no sai nain ba rai, Komisaun Terras no Propriedade sei hamosu impaktu boot ba ema nia moris tanba ho ligasaun rai pedasuk ida.
(ter)







