2029 TL Lidera ASEAN, Presiza Hadia Infraestrutura no Prepara Fatin Enkontru

Akademista Judite Dias Ximenes. (Foto: Espesial)

DILI, STLTIMORLESTE.com – Timor Leste (TL) atu lidera ASEAN iha 2029, ida nee hanesan konfiansa, maibe TL presiza hadia infraestrutura no prepara mos fatin enkontru sira, tanba lidera enkontru nasaun barak sei mai.

Tuir Akademista UNTL hanesan Eis Deputada, Judite Dias Ximenes ba STL iha knaar fatin Kaikoli Kuarta nee (25/02/2026) hatete, primeiru presiza hadia infraestrutura sira no Governu agora daudaun halo hela ona preparasaun maibe nafatin fo hanoin katak infraestruturas nee importante tebes, no hadia mos Hotel no fatin neebe atu halo enkontru nee, tanba bainhira lidera enkontru nasaun membru ASEAN sira sei mai barak, tanba nee agora daudaun presiza mos halo preparasaun makaas. Aleinde nee ema neebe lidera ASEAN nee tenke ema neebe kualifikadu matenek.

“Ema neebe atu ba lidera nee se? labele dehan partidu ida nee mak manan neebe hau tenke dudu nia mak ba oin, maibe ema neebe iha duni espíritu nasionalizmu patriotizmu neebe reprezenta TL lidera nee hamorin duni naran Timor, no halo Timor nia naran morin iha mundu internasional, tanba nee agora tenke prepara ona ita nia ema neebe atu lidera mak se, partidu politiku sira hamutuk para prepara ita nia ema, partidu neebe manan labele hanoin katak partidu hau nia manan neebe hau nia ema mak tenke ba nee la lojika,” dehan nia.

Nia hatete, figura neebe lidera ASEAN iha enkontru sira ema neebe ho fuan matenek hodi reprezenta duni Timor no hamorin duni Timor Leste nia naran no iha kompetensia, no iha vizaun neebe luan.

Nia haktuir tan katak, ema neebe lidera nee kompetensia husi Xefe Governu, liu-liu mak Xefe Estadu maibe ema neebe mak iha kompetensia no matenek duni hodi lidera ASEAN nee hodi hamorin Timor nia naran iha mundu Internasional.

Aleinde nee Timor Leste mos sei lidera enkontru sira presiza mos hadia infraestruturas nomos fatin neebe akomula ema halo enkontru nomos fatin ema hela hanesan Hotel sira nee, tanba enkontru ASEAN ema husi nasaun ASEAN sira mai barak.

Diretor Jeral ba Asuntu ASEAN iha MNEK, Elisa da Silva hateten, Timor Lesta atu lidera ASEAN iha tinan 2029 nee, ida nee hanesan konfiansa no oportunidade diak ida. Maibe Timor Leste sei hasoru difikuldade mak infraestrutura, liu-liu fatin ekontru, hotel, aeroportu, estrada no seluk-seluk tan.

“Infraestrutura nee importante tebes-tebes, tanba atu organiza enkontru ida nee ita presiza fatin no bainhira membru ASEAN mai partisipa nee presiza fatin atu deskansa no seluk-seluk tan. Maibe agora daudaun governu hahu ona atu prepara infraestrutura, tanba horiseik hahu ona primeiru enkontru komite nia ba Timor-Leste lidera ASEAN iha tinan 2029 nee, Vise Primeiru Ministru, Francisco Kalbuadi Lay hatoo katak sei konstrui fatin CCD iha Portu Dili, neebe boot iha Timor, atu nunee ita bele akomada enkotru sira neebe ita sei halo iha tinan 2029,” dehan DJ.

Maibe tuir nia katak, infraestrutura nee, sim, klaru Timor Leste presiza prepara, ida nee tenke sai perioridade. Governu presiza servisu ba ida nee, maibe nia fiar katak governu oinsa atu tau perioridade ba ida nee, atu nunee molok TL atu lidera ASEAN nee infraestrutura iha ona.

“Neebe, ita presiza prepara infraestrutura atu nunee bele lidera ASEAN iha tinan 2029 bele lao ho diak. Tanba sei partisipa husi membru ASEAN hotu, ita espera katak governu sei haree ida nee,” katak nia.

Iha sorin seluk, Diretor Ezekutivu Organizaun Naun Govermental (ONG) Belun, Luis da Costa Ximenes argumenta, hanoin asuntu importante mak iha konsultasaun ho koordenasaun entre Sekretariadu ASEAN no Governu, sosiedade sivil , setor privadu no inklui organizasaun ka grupu sira seluk-seluk, hodi hapara konaba vizaun atijimentu lider ASEAN ba tinan 2029.

Atu lidera ASEAN nee difikuldade boot nee mak infraestrutura, liu-liu fatin sira, hanesan fatin enkontu, hotel, aeroportu , estrada no seluk-seluk tan. Ida nee mak Governu presiza tau perioriedade, tanba bainhira Timor-Leste mak lidera ona nee signifika memberu Governu ASEAN sei mai hotu iha nee hodi partisipa enkotru sira.

Nia dehan, atu lidera ASEAN nee sempre hasoru dezafiu sira, maibe importante tenke koordenasaun servisu sira, atu nunee bele fo apoiu no suporta malu hodi hakat liu dezafiu sira. Tanba nee Governu ho Sekretariu ASEAN mak tenke halo esforsu para bele haree kestaun sira. Nunee antes too tinan 2029 nee, pelu menus responde ona infraestrutura neebe seidauk iha.

Nunee mos Embaixador Japaun iha Timor Leste, Yasushi Yamamoto dehan, Governu Timor Leste agora servisu makaas nuudar membru kompletu atu prepara ba hosting enkontru sira. Japaun suporta Timor Leste iha jornada integrasaun ba ASEAN, no sei kontinua ho kolaborasaun ho parseiru dezenvolvimentu inklui membru ASEAN seluk,
Japaun suporta Timor Leste iha konstrusaun infraestrutura neebe importante ba hosting enkontru sira. Agora, Japaun envolvidu iha projetu importante, inklui melhoria aeroportu internasional Dili no ospital nasional Guido Valadares.

Japaun mos kompromisu ho kapasidade konstrusaun ofisial Timor Leste no stakeholder relevante sira. Hosting enkontru ASEAN signifika responsabilidade prosesu tomak, husi planu too ezekusaun. Japaun fornese treinamentu oioin liu husi JAIF, JICA, no framework seluk.

(eme)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *