DILI, STLTIMORLESTE.com – Diretor Diresaun Nasional Servisu Investigasaun Kriminal(DNSIK), Superintendente Xefe Polísia João Belo hateten, DNSIK hamutuk ho Ministeriu Públiku (MP) finaliza prosesu kontajen osan falsu neebe ekipa DNSIK halo buska no apreensaun iha armajen ida iha Bidau Masaur, Kuarta (14/4/2026).
“Atu hatoo ba maluk sira hotu, Diresaun Servisu Investigasaun Kriminál hamutuk ho maluk sira Ministeriu Públiku hahú horiseik operasaun remata too kalan boot 10:00 finaliza kontajen osan falsu neebe mak sira sura hamutuk kuatru milloes seis sentos trezi mil kuatru sentru dólar. Agora daudaun ita halao prosesu ba Mínisteriu Públiku,” Diretór Diresaun Nasional Servisu Investigasaun Kriminal (DNSIK), Superintendente Xefe Polísia João Belo ba jornalista sira iha Komando Jeral PNTL Kaikoli Dili, Kinta nee (16/04/2026).
Nia dehan, iha Kinta (16/4/ 2026) loraik nee PNTL submete prosesu nee ba iha Mínisteriu Públiku.
Nia informa, evidensia sira neebe mak polísia halo apreensaun osan inklui kareta ida nee polísia halo apreensaun iha konta ohin loron ba aprezenta ba Ministeriu Públiku.
Komadante João Belo klarifika razaun polísia halo buska no apreensaun ba iha kazu osan falsu tanba krime akontese tiha ona.
“Ami hatene katak ida nee osan kopia se nia uza ba ninian objetivu ida be kultura nian ka laiha elementu krime ruma ita la halo operasaun, maibe primeiru nia legalidade kona-ba nian importasaun, segundu konaba iha ona transaun ruma kona-ba iha ona transaksi uza osan ida nee iha loja balun, tanba nee mak ita halo operasaun halo trucking ba suspeitu sira ikus mai ita hetan tiha nia paradeiru,” nia deklara.
Nia husu komunidade sira nia komprensaun liga ho operasaun neebe horiseik PNTL halo tanba krime nee lao tiha ona, tanba nee polísia ba halo buska no apreensaun.
“Husi nee husu ba maluk sira atu komprende katak krime akontese tiha ona, tanba nee mak ita trucking, ita buka tuir, ita kaer”, nia informa.
Iha biban nee nia mos husu ba komunidade iha foho bele kuidadu ho ida nee, tanba dala ruma labele destinji osan falsu osan loos mak ida neebe, kuandu osan sira husik sirkula nafatin fo perigu boot ba ita nia inan aman sira iha foho neeba.
Nia deklara, kazu osan falsu nee akontese iha edifisiu Tribunál Judisiál Primeira Instánsia, iha mos Tasi-Tolu, uza osan falsu nee ho Maria kopia halo tansaksaun. Tanba nee mak dala ida tan bele hateten dehan osan nee bele hakerek kopi ona no buat hotu-hotu iha ona, kuandu uza ona osan ba transasaun, tanba ne’e asaun krime nunee mak polísia halao operasaun.
Komandante João esplika, kona-ba osan falsu nee nia orijen seidauk identifikadu tanba sei iha hela investigasaun.
“Investigsaun sei lao hela, deklarasaun sira nia (suspeitu sira) katak osan nee osan mainan ka boneka, maibe iha kauza krime nee lao tiha, tanba osan nee sirkula no sira hatama mai nee mos krime, ida nee akontese tiha ona”, nia tenik.
Nia hatutan, krime hahú kedan bainhira sira halo importasaun mak nee akontese tiha ona manipulasaun nee akontese tiha ona, tanba nee mak presiza tau konsiderasaun aas katak nee iha grupu.
“Kuandu ita nia lei Alfándega hateten katak se karik intensaun atu hatama osan falsu ruma ho nia objetivu nee, sira tenke esplika iha neebá, osan falsu nee mai husi neebe, kopia nee esplikasaun tenke klaru, kuandu buat sira nee laiha, ida nee mos hola parte iha kontribuisaun krime hotu”, katak nia.
Komandante João hateten, ida nee kopia ka la kopia iha versaun rua, ida kopia, ida la hakerek kopia, parte segredu justisa nian hau koalia sai ida nee. Entaun se kopia ou la kopia asaun krime uza ida nee iha tinan ona nee polísia tenke toma medida.
Nia hatutan, PNTL no Alfándega halo hela koordenasaun hodi halo investigsaun nunee bele identifika katak osan nee suspeitu sira hatama iha sa fulan no sa tinan no sa data investigsaun lao hela.
“Neebe hola parte iha prosesu Kriminál nian hau labele fo sai ba maluk sira. So fó hateten deit katak ba públiku ba maluk sira tanba sa mak halo operasaun.Sira neebe mak dehan buat nee la laos bele justifika iha Tribunál”, nia koalia.
Komandante João Belo hateten, sirkulasaun osan falsu tama too territóriu Timor Leste nee autoridade seguransa mak fraku, maibe buat neebe relasaun ho operasaun nee la fasil.
“Relasaun ho perasaun ita labele balik tangan buat hotu-hotu tenke ser ohin tenke jadi, labele buat hotu-hotu neebe ita halo tenke iha operasaun nee diak situasaun loos mak ita tama”, nia hatutan.
Nia dehan, PNTL sei koordena Embaixada Xina hodi koalia asuntu osan falsu nee. Tanba nee perigu ba sosiedade.
“Ita-boot sira haree iha Amérika operasaun ba osan sira hanesan nee makaas tebes, laos iha nee deit mak kriminaliza osan nee, laos ita deit inklui Amérika mos operasaun osan sira nee makaas maske hakarek osan kopia maibé kuandu tama sira kontinua kriminaliza”, nia dehan.
João apela ba iha inan aman sira kuandu hetan osan sira ne’e atu hakerek modelu oinsa deit atu hakerek modelu letra kopia de’it mós tenke informa nafatin ba polísia.
“Bele ema balun halo transasaun ba ita boot sira nia loja, ita check didiak osan nee orijinál ka lae. Depois karik hakat buat ruma neebe deskonfia informa lalais ba autoridade para autoridade buka tuir, karik se mak lori osan nee ba iha tempu no fatin neebe para polísia halo atusaun emediata,” nia afirma.
(jen)
