PA-RAEOA Reintegra Trabalhador Oecusse Servisu iha Korea-Australia

Foto: STL/Joseph Koa

AMBENO, STLTIMORLESTE.com – Prezidente Autoridade Rejiaun Administrativa Espesial Oecusse-Ambeno (PA-RAEOA) sei reintegra ba trabalhador Oecusse oan neebe durante nee servisu iha Korea no Australia ba movimentu emprendedorizmu atu hamoris ekonomia familia husi baze.

Informasaun nee hatoo husi PA-RAEOA, Regio da Cruz Salu ba STL iha Otel Lifau Oebau, Suku Costa, Postu Administrativu Espesial Oecusse-Ambeno (RAEOA), Tersa (21/04/2026) hafoin abertura seminariu reintegrasaun 2026 ba trabalador sira neebe fila husi Korea do Sul no Australia katak, Papel forsa trabalhador re-integradu husi programa Sekretariu Estadu Formasaun Profesional (SEFOPE), ba ekonomia lokal liu-liu movimentu ekonomia bazika, ida nee importante.

“Ita nia ekonomia lokal, liu-liu movimentu ekonomia bazika, ida nee importante, iha potensia no forsa, maibe ita tenke organiza. Governu liu husi SEFOPE, Reintegra mai ita, ita tenke aproveita. Tanba nee hau dehan, serimonia importante kona ba reintegradu trabalhadores Oecusse, iha Oecusse hamutuk 3.000 pesoas, ida nee tenke aproveita,” dehan PA-RAEOA, Regio da Cruz Salu.

Nia haktuir tan katak, ohin mai iha nee, laos fo valoriza deit trabalhador neebe maibe atu husi SEFOPE katak, movimentu Emprendedorizmu nee lansa ona iha 27 Marsu 2026, governu sei mobiliza forsa trabalhu governu nian atu reorganiza povu, familia sira, papel trabalhador reintegradu neebe sira ba haree ona ho matan, sira iha esperensia kona ba rai abansadu iha ekonomia, produtividade, sira nia industria, sira nia teknolojia neebe bele adopta hodi mobiliza povu, ida nee maka presiza.

“Ohin governu nia prezensa iha nee atu husu sira katak, labele toba, ita boot sira nia idea nee ba too neebe ona liu husi SEFOPE, atu ita hamutuk promove no sira mak sai pioneirus, promotores, kona ba familia sira neebe ke ita hakarak mobiliza sira ba vida emprendedorizmu, orientasaun bazika ba iha emprendedorizmu nee rasik, iha kada suku,” haktuir nia.

Nia dehan, movimentu emprendedorizmu nee, iha ninia fundamentu nee rua, primeiru hakarak harii baze ka aliserse importante ba futuru zona ekonomia nian, dala barak koalia kona ba familia nia papel.

“Ita nia esperensia iha nasaun ASEAN, ekonomia nia forsa nee mai husi familia, papel uma kain, system plasma iha neebe, ezemplu produsaun industria neebe ke bele tama iha merkadu internasional, produtu saida deit, ida nee familia maka sai baze. Ita lalika ba dook, iha Indonezia deit, sira nia system plasma nee boot, iha kontekstu ita nian, SEFOPE ninia programa Auto Empregu, ida nee maka ita tenke haboot, politikamente ita halo movimenta kona ba emprendedorizmu, inisiativa husi trabalhador Timor oan sira neebe ba serbisu iha rai liur, fila mai promove sira liu husi atividades movimentu emprendedorizmu,” afirma PA-RAEOA.

Iha biban nee, Diretor SEFOPE-RAEOA, Mario Muni Salu ohin realiza atividades workshop reintegrasaun ho objetivu bolu hikas trabalhadores sira neebe ba serbisu ona iha Australia-Korea mai fali ona iha TL, espesial iha Oecusse, atu nunee buka tuir sira nia atividade no susesu.

Workshop nee konvida entidades parseiru SEFOPE nian hanesan IADE, SERVE, BNCTL no seluk-seluk tan, mai par abele fo hanoin, fo informasaun kona ba oinsa trabalhadores sira nee bele hetan oportunidade atu kanaliza sira nia atividade atu sai emprezariu ka negosiu ida, nunee sira bele sai investimentu ekonomia ida iha rai laran.

Total trabalhado Oecusse oan neebe fila ona mai TL liu-liu iha Oecusse hamutuk 89 pesoas no sira sei fila fali ba serbisu iha rai liur, hamutuk 3.000 resin.

“Ita haree katak trabalhador Timor oan sira neebe maka ba serbisu iha rai liur, hatudu progresu diak teb-tebes, balun serbisu iha neeba fila mai TL halo uma, barak maka investe sira nia osan ba transporte publiku hanesan sosa kareta hodi halo movimentu tula pasajeirus, ida nee maka barak liu iha Oecusse, antes sira ba serbisu iha rai liur neeba, kondisaun uma la diak no sira la iha transporte hanesan motor no kareta, maibe sira fila mai TL, ohin loron balun halo negosiu hanesan loke loja no kios,” dehan nia.

Iha biban nee nia husu nafatin ba joven Timor oan sira, liu-liu Oecusse oan atu kontinua tuir kursu lian Korea no Ingles, tanba dadaun nee sei iha nafatin oportunidade kampu serbisu iha rai liur neeba hodi hadia vida moris iha setor ekonomia.

Nunee mos trabalhador Rogerio Alves dehan portunidade serbisu iha estranjeiru neeba laos monu leet deit maibe mai husi esforsu nuudar Timor oan hodi kompete ba kampu serbisu iha rai liur neeba.

“Oportunidade kampu serbisu neebe ami hetan hodi ba serbisu iha rai liur neeba, laos monu leet deit maibe liu husi ami nia esforsu, neebe ami ba serbisu iha neeba, buat barak maka ami hetan iha neeba, laos deit osan, maibe hetan mos esperensia iha Australia, ami lori osan mai TL no investe iha ita nia rai, ami bele halo uma, agora preparasaun ba negosiu, neebe karik kompanhia husu ami fila ba Australia hodi kontinua serbisu, entaun ami tenke asegura nafatin no fila maka sei kontinua ami nia atividades negosiu, tanba oportunidade kampu trabalhu iha rai liur, diak teb-tebes ba ami nomos joventude sira, neebe husu maluk sira atu kontinua esforsu aan hodi ba serbisu hadia ita nia vida moris iha rai laran,” dehan nia.

Nia dehan, hetan kampu trabalhu iha Korea hahu iha tinan 2018, ate ohin loron serbisu tinan 8 ona, maske nunee sei hetan nafatin oportunidade atu ba serbisu iha neeba nudar Xefi kompanhia xefi Ajensia nomos governu TL liu husi SEFOPE sei fo fiar nafatin, sei movimentu nafatin Australia-TL too ohin loron.

“Kuandu ita serbisu iha Australia iha diferente ho TL, liu-liu ita koalia kona ba serbisu oras, kompanhia selu tuir oras serbisu nian kada oras ida hetan osan US$ 30.00 kada oras, maibe kuandu koalia kona ba price Ret, ida nee sira selu tuir kilograma aifuan neebe ita kuu kee aihan iha rai, neebe kuandu ita serbisu lalais, hetan osan barak liu fali husi serbisu selu oras nee, neebe hau serbisu husi parte rua nee, esperensia hetan hotu ona,” dehan nia.

Nia husu ba joventude timor oan tomak, hakarak hetan oportunidade serbisu iha rai liur, tenke book aan, labele hakmatek deit iha fatin, prepara nafatin dokumentus no kontinua koko apply hodi ba servisu.

(jos)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *