DILI, STLTIMORLESTE.com – Tribunal Judisial Primeira Instansia Dili (TJPID) liu husi leitura akordaun ba krime Maus tratus neebe envolve husi eis Sekretariu Estadu Arte Kultura (SEAK), Teofilo Caldas, aplika pena suspensaun.
Juiz José Gonsalves iha leitura akordaun hateten, faktus provadu katak lezada Levenita Madeira ho arguidu Teofilo Caldas nuudar feen no laen.
Tribunal konsidera katak, arguidu nia aktu prienxe ba elementu krime neebe iha, tanba nee ikus mai Tribunal Koletivu deside, hodi aplika pena prizaun tinan 3, suspende tinan 3 ba arguidu.
Asistente husi lezada nian la aseita desizaun Tribunal, tanba nee sei halo rekursu tuir prazu neebe iha loron 30 nia laran.
Antes nee, iha alegasaun Prokurador Hernani Rangel deklara katak, iha faze produsaun provas deklarasaun arguidu nian no sasin sira nian, no mos provas sira seluk iha autus fotografia haree ona, no ikus rona peritus husi HNGV.
Prokurador deklara, iha deklarasaun arguidu nega ba faktus neebe Ministeriu Publiku dun ba nia, no tuir deklarasaun sasin Brigida katak, los duni mosu agresaun fizika hasoru arguidu nia feen, tanba mosu agresaun nee matebian fo hatene kedan ba Brigida.
Sasin Alexandrina deklara katak, agresaun mosu ba matebian no matebian fo hatene kedan ba sasin, no sasain ba iha matebian sira nia uma matebian hatudu ba sasin konaba agresaun nee.
Prokurador deklara, la tau importansia ba deklarasaun sira seluk hanesan arguidu ho nia oan sira, tanba oan sira mai halo konkluzaun katak sira nia aman laos kriminozu.
Prokurador deklara, akuzasaun MP nian los duni dun ba arguidu ho krime Maus Tratus ba Konjunje, ho forma Violensia Domestika.
Prokurador konsidera hahalok arguidu nian laos foin primera vez, maibe antes nee iha ona problema. Tanba nee la iha duvidas ba hahalok arguidu nian, hahalok agresaun sira nee hatudu ona hanesan metan iha liman.
Prokurador deklara, husi hahalok arguidu nian mak halo lezada hanoin barak hodi tara aan. Ikus liu husu Koletivu julga prosedente no provadu ba akuzasaun MP nian neebe prosede mai iha Tribunal.
Prokurador konsidera, la iha sirkunstansia atu fo ba arguidu, tanba momentu neebe halao hela knaar hanesan Sekretariu Estadu, tuir lo-loos nia mak hatudu ezemplu neebe diak ba nia feen.
Ikus mai Prokurador husu Tribunal Koletivu atu kondena arguidu tinan 4 iha Prizaun.
Aleinde nee Asistente Olivio Barros deklara katak, la iha duvidas konsidera akuzasaun MP nian provadu. Deklarasaun sira haree iha mos violasaun ekonomika hasoru lezada, no iha mos violensia pisikolojia.
Asistente sujere atu halo alterasaun kualifikasaun juridiku ba faktus.
Tanba nee ikus mai asistente deklara, se Tribunal aplika pena suspensaun ka aplika pena multa, arguidu labele selu ba estadu maibe selu ba organizasaun sira hanesan servisu ba feto nian.
Aleinde nee, Advogadu Privadu Pedro Aparicio deklara katak, arguidu deklara laos nia mak baku matebian. No defeza deklara, sasin husi arguidu nia oan sira deklara katak, sira la haree arguidu baku lezada.
Defeza deklara, motivu husi tara aan arguidu ho nia oan sira la hatene ida no sai duvidas. No konaba agresaun antes nee la iha ida.
Defeza deklara, arguidu la baku lezada no haree la iha provas ida atu kondena arguidu, tanba nee defeza husu Tribunal atu absolve arguidu.
Iha indisus sufisiente katak, lezada iha relasaun ho arguidu hanesan feen ho laen dezde tinan 1995 no sira mos iha oan nain haat.
Durante lezada ho arguidu moris hamutuk hanesan feen ho laen sempre iha problema.
Iha loron 08 fulan Abril tinan 2021, iha uma Bebonuk, iha oras 08h00 dadersan lezada hetan agresaun fisika husi arguidu maka hanesan, arguidu uja liman sikun fai iha lezada nia hirus matan, nunee kauza moras.
Bainhira lezada hetan agresaun fisika nee, lezada mos telephone kedas ba nia bin hodi konta tuir arguidu nia hahalok nee.
Iha fali loron 09 fulan Abril tinan 2021, lezada (matebian) ho nia oan mane, ba iha sasin nia uma, ho tanis hodi konta tuir katak, hodi kalan arguidu uja liman tuku kona iha lezada nia kotuk laran, kauza moras no bubu metan, nunee sasin mos haree kedas bubu no metan sira neebe maka iha lezada nia isin.
Iha loron 12 fulan Abril tinan 2021, lezada ba hasoru fali nia prima hodi konta tuir katak, hodi kalan arguidu maka baku, nune sasin mos kumu kedas lezada nia isin lolon sira neebe maka lezada sinte moras.
Iha loron 09 fulan Maio tinan 2021, iha uma Bebonuk, arguidu uja liman hodi tuku kona iha lezada nia kotuk laran no lezada nia liman los hetan bubu metan.
Iha loron 15 fulan Maio tinan 2021, entre lezada ho arguidu diskute malu, nunee iha oras 20h00, kalan lezada (matebian) tama ba kuartu laran hodi save tiha odamatan husi laran, nunee to fali dadersan lezada mate tiha ona ho kondisaun tara an iha kuartu laran.
Motivu husi problema nee, tanba arguidu halo amante ho feto seluk.
Konsekuensia husi arguidu nia hahalok nee maka halo lezada sente moras, no bubu iha kotuk laran, liman, tanba hetan tuku, no sikun ho liman, bebeik husi arguidu.
Arguidu, halo ho forma livre, deliberada no konsiente, hatene momos (ben sabendo) katak, uja liman hodi tuku, no sikun bele halo moras, no bubu e halo bebeik agresaun fisika (mal trata) bele halo lesada hanoin barak ou triste no to ikus mai lezada deside hodi tara aan too mate, tanba deit lezada la aguenta ona ho arguidu nia hahalok nee, maibe arguidu halo nafatin nia hahalok nee, hanesan meius ou instrumentu ida neebe mak apto no adekuadu, hasoru lezada.
Arguidu mos hatene hela katak, nia hahalok sira nee proibidu tuir lei penal.
Tanba nee arguidu TC, hanesan autor material, ba pratika krime, Maus Tratus ba Konjuje, tuir artigu 154 kodigu Penal, ho referencia Lei no. 7/2010, no artigo 35 alinha B (Violencia Domestica).
Audensia julgamentu nee, Prezide husi Juiz kolektivu Jose Gonçalves, José Quintão, Jumiaty Freitas, Ministeriu Publiku reprezenta husi Prokurador Hernani Rangel, akompana husi asistente Adelina Meluk, Olivio Barros arguidu hetan asistensia legal husi Advogadu Privado Pedro Aparicio.
(ter)
