DILI, STLTIMORLESTE.com – Kazu hemu formalin kauza Helena Ximenes lakon vida, tama ona iha faze alegasaun.
Ministeriu Publiku (MP) iha alegasaun ba kazu omisidiu Neglijente, husu Tribunal atu kondena arguidu nain tolu.
Ba prosesu ida nee ho arguidu inisial DIBS, JP, HdC, RdSG, HG, LBF no EdC.
Iha alegasaun MP neebe reprezenta husi Prokurador Matias Soares, husu Tribunal atu kondena arguidu ho inisial DIBS hanesan nain ba kompanhia tinan 7 prizaun. Husu Tribunal kondena arguidu JP, hanesan jestor ba kompanhia tinan 6 Prizaun. Husu Tribunal kondena arguida HdC hanesan trabalhador ba kompanhia tinan 5 Prizaun. Razaun MP husu atu aplika pena efetivu, tanba konsidera arguidu nain tolu faan formalin ilegal.
Kona-ba arguidu RdSG, HG, LBF no EdC, MP husu Tribunal atu aplika pena prizaun tinan tolu, suspende ba tinan tolu. Razaun tanba, arguidu sira ba sosa formalin hodi sona ba iha matebian Rozalina Cicilia nia isin mate, depois la rai iha fatin seguru hodi ikus mai Helena Ximenes hanoin bee hodi konsumu no lakon vida.
Enkuantu Defeza husi arguidu DIBS, JP, HdC husu Tribunal atu aplika pena neebe kmaan, tanba arguidu sira faan formalin hodi responde ba nesesidade kliente nian.
Defeza husi arguidu RdSG, HG, LBF no EdC, husu Tribunal absolve arguidu sira, tanba konsidera la prienxe ba krime neebe iha.
Rona tiha alegasaun, adia ba loron seluk hodi rona desizaun.
Iha indisus katak, iha loron no data la apuradu entre tinan 2021- 2023, arguidu DIBS, hanesan nain ba kompana moris Foun no Klinika moris foun importa medikamentu mai Timor-Leste liu husi fronteira Batugede no mos balun liu husi tasi ka ro-ahi no deskansa iha portu Dili.
Iha importasaun nee arguidu DIBS, previamente, la husu lisensa ba iha Ministériu Saúde liu hosi Diresaun Lisensiamentu parte departamentu Gestaun Autorizasaun Introdusaun Merkadoria ba Ai-moruk hamutuk 150 item no mos ai-moruk formalin.
Iha loron no fulan la apuradu entre tinan 2021 to 2023 arguidu DIBS, importa medikamentu mai iha Timor-Leste inklui ai-moruk formalin jerigen 4, ho nia kualidade 25 litro kada jergen arguidu DIBS troka tiha nia label no tau fali label Aquadeste iha jerigen nia lolon no sikat hamutuk ho medikamentu sira seluk.
Ho intensaun atu engana no desvia hosi funsionariu Alfandega hodi sira hanoin katak nee bee Aqua, tanba koor formalin mutin, nee hanesan bee Aqua, nune parte alfandega labele detekta.
Kuandu to iha kliniku Moris Foun arguidu DIBS, JP no HdC fui tiha jerigen nee, ba iha botil Aqua boot 600ml no taka fali label formalin hodi fan ba ema sira, ho folin $6.00 (seis dolar Amerikanu), neebe presiza formalin refere.
Iha loron 02, fulan Setembro, tinan 2025 arguida RdSG ba sosa formalin iha kiinika Moris foun neebe nain mak arguidu DIBS faan husi arguidu HdC no mos JP hanesan responsabel teknika klinika Moris Foun.
Depois formalin refere entrega ba arguida HG no entrega tutan ba arguidu EdCF no LBF sona ba matebian Rosalina Cecilia nia isin mate, depois arguidu sira, guarda hela iha meza okos, fatin Rosalina nia isin mate hatuur ba.
Iha toron 03, fulan Setembru, tinan 2022, vitima Helena Ximenes, hemu formalin refere kuandu nia hamrook tanba hanoin katak nee bee agua halo vitima nia kakorok no laran manas, nunee familia sira transporta ba Hospital Nasionàl Guidu Valadares no halo tratamentu iha sala Emerjensia nia, maibe labele salva vitima nia vida no mate iha oras tuku 0100 madrugada, loron 4 fulan Setembru tinan 2022.
Katak arguida RdSG ho HG, EdF no LBF hanesan mediku, nunee sira iha konesimentu konaba prosedimentu atu hetan, utiliza no guarda ai-moruk formalin, maibe sira ignora tiha prosedimentu sira nee hodi kauza vitima Helena Ximenes lakon vida.
Iha loron no fulan la apuradu entre tinan 2022-2023, arguidu DIBS venda medikamentu publiku hamutuk atus neen, hitu nulu resin sia, iha ninia Klinika moris foun no konforme rezultadu inspensaun konjuntu hosi PSIK no funsionariu Ministériu Saúde nia detekta katak, arguidu DIBS importa mai Timor-Leste medikamentu sem lisensa hosi Ministériu Saúde, Departamentu Gestaun Autorizasaun Introdusaun Merkadoria (GAIM), nunee arguidu DIBS, la selu taxa ba estadu Timor-Leste hamutuk osan $67.000,00.
Iha loron no fulan la apuradu entre tinan 2022, arguidu DIBS hatama lista item medikamentu seluk ba Ministériu Saúde hodi husu lisensiamentu, maibe arguidu importa fali medikamentu seluk mai iha Timor-Leste no la tuir lista item neebe aprovadu ona, nunee arguidu DIBS produz fali dokumentus seluk no falsifika nee hodi entrega ba iha alfandega atu bele halo reasaun ba medikamentu, neebe iha Portu Dili.
Tanba nee arguidu, DIBS, JP, HdC konstitui nudar ko-autor material ba konkursu krime ho forma konsumadu ba krime kontrabandu, deskaminhu, Importasaun no exportasaun ilisitu ba bens no merkadoria fraude fizika falsifikasaun dokumentus ou notasaun teknika falsifikasaun agravadu no kontratasaun tuir artigu 316⁰, 317⁰, 315⁰, 314⁰, 313⁰, 312⁰ no 310⁰ tuir prosesu kodigu penal.
Tanba nee arguidu, DIBS, JP, HdC konstitui nudar ko-autor material ho forma konsumadu ba krime produtu adekuadu ou deteriorada no mos Omesidu negligente tuir artigu 214⁰ no 140 hosi Kodigu Penal.
Arguidu, DIBS, JP, HdC, RdSG, HG, LBF no EdC hanesan ko-autor material ho forma konsumadu ba krime omesidu negligente iha artigu 140 husi kodigu penal Timor-Leste.
Audensia Julgamentu nee prezide husi Juiz kolektiva, Argentino Nunes, Ivan Patrocenio no Zulmira Auxiliadora, MP reprezenta husi Prokurador Matias Soares, no arguidu sira hetan asistensia legal husi Defensor Publiku Manuel Amaral no Advogadu privadu Pedro Camoes.
(ter)







