Parteira Pilar Importante iha Prestasaun Servisu Saude Primaria

Foto Ilustrasaun

DILI, STLTIMORLESTE.com – Parteira sira mak sai hanesan pilar importante ida iha prestasaun servisu saude primaria no iha papel decisivu atu hamenus mortalidade inan no labarik, liu-liu iha area rural no komunidade remota sira.

Liafuan nee haktuir husi Visi Ministru Fortalesimentu Institusional Saude (VMFIS), José dos Reis Magno liu husi workshop Advokasia “One Million More Investing in Midwives” neebe realiza iha ambitu selebrasaun loron Internasional Parteira, ho tema importante “Investe ba Parteira Agora, Salva Moris iha Aban Bainrua,” neebe halao iha dia 5 de Maio, iha City 8 Dili.

Liu husi pajina offisial MS neebe STL asesu Kuarta (06/05/2026) hatete, iha diskursu Visi Ministru hatoo agradeseimentu klean ba Assosiasaun Parteira Timor-Leste ba organiza iniciativa importante ida-nee, hodi hatudu kompromisu forte husi parteira no profisional saude sira atu hasae saude inan no labarik iha Timor Leste.

“Tema neebe ita koalia ohin loron iha importansia estratejika boot ba futuru sistema saude nasional nian, investe ba parteira signifika investe diretamente ba protesaun moris, dignidade feto sira, saude labarik sira no dezenvolvimentu sustentavel nasaun nian. Parteira sira mak sai hanesan pilar importante ida iha prestasaun servisu saude primaria no iha papel decisivu atu hamenus mortalidade inan no labarik, liuliu iha area rural no komunidade remota sira,” dehan Governante nee.

Nia afirma, Timor Leste kontinua hasoru dezafiu importante sira iha setor saude. Tuir dadus demografiku nasional, populasaun Timor-Leste liu ona 1.3 milhaun iha tinan 2022, ho kresimentu populasaun anual 1.9% ka ema 25,000 aumenta kada tinan, kresimentu ida-nee fo presaun boot ba sistema nasional saude, tanba aumenta nesesidade ba servisu saude inan, neonatal, infantil no saude reprodutiva.

Iha tempu hanesan, nasaun ida nee mos kontinua hasoru dezafiu estrutural sira relasiona ho kualidade no kobertura servisu saude, liuliu iha area rural no fatin difisil asesu, neebe falta profisional kualifikadu sira, infraestrutura la sufisiente no ekipamentu saude neebe limitadu, neebe afeta prestasaun servisu essensial sira, maski iha progresu importante neebe hetan durante tinan hirak liuba, indikador saude sira hatudu katak dezafiu boot balu sei persiste nafatin. Mortalidade inan sei aas, ho taxa mortalidade inan 215 iha kada 100 mil nadus vivus. Mortalidade neonatal hatudu 19 kada 1,000 nadus vivus, no mortalidade infantil 30 kada 1,000 nadus vivus, iha deit 67% partu mak hetan asisténsia husi profisional saude no 35% feto sira mak hetan kuidadu pis-natal adequadu, numeru sira-nee hatudu klaru katak fortalesimentu saude inan no labarik tenke kontinua sai prioridade nasional. No iha kontestu ida-nee mak papel parteira sira sai importante liu tan.

Parteira sira laos deit profisional saude, sira mak ajentes ba esperansa, protesaun no transformasaun sosial. Iha sentru saude komunidade, postu saude no aldeia remota barak, parteira sira sai kontaktu dahuluk entre inan no labarik sira ho sistema saude. Sira-nia servisu loro-loron salva moris, prevene komplikasaun, promove partu seguru no fortalese konfiansa komunidade sira ba sistema saude nasional.

Tanba nee MS kontinua empenha atu fortalese setor saude liuhusi investimentu ba rekursu umanu kualifikadu sira, formasaun kontinua, hadia kondisaun servisu, espansaun infraestrutura saude no fortalesimentu servisu saude inan no labarik iha territoriu nasional tomak, Sistema Nasional Saude Timor-Leste, neebe organiza tuir nível munisipal, rejional no nasional, depende tebes ba kapasidade no dedikasaun profisional saude sira neebe servisu iha liña frente, liu-liu parteira sira, atu asegura servisu saude primaria neebe diak ba komunidade sira.

Entretantu tuir Komunidade no Inan Marcia de Araujo katak, nudar sidadaun no inan ida, nia parte apresia no louva servisu parteira sira nian, neebe fo sira nia dedikasaun no espiritu misaun nian, maske iha kada sentru no postu saude sira hasoru difikuldade no limitasaun oioin, maibe sira kontinua servisu ho korajen hodi salva Inan no bebe nia moris.

“Hau pesoal apresia no louva ho servisu neebe halao husi maluk parteira sira, neebe dedika sira nia aan hodi salva vida Inan no oan bainhira sira fo partus,” dehan nia.

Tuir nia, haree parteira laos deit servisu hodi hein deit pasiente inan isin rua sira iha sentru no postu saude maibe tenke hakat no hakbesik aan bá too iha pasiente sira nia uma neebe dook liu iha area rurais.

Nunee mos Parteira Noy Araujo katak, maske hasoru difikuldade oioin maibe nafatin kontinua halao servisu ho fuan hodi servi povu iha nasaun ida nee.

(dom)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *