DILI, STLTIMORLESTE.com – Primeiru Ministru (PM), Xanana Gusmão dehan, negosiasaun kona-ba fronteira tasi entre Timor Leste (TL) ho delegasaun Indonezia ba dala-3 lao diak tebes, maske seidauk rezolve hotu maibe lao diak.
“Neebe ita labele dehan katak ita hetan tiha ona solusaun ba buat hotu-hotu tanba la os hanesan balu hanoin katak ita too iha nee ba kualia bom-bom hotu ona nee lae, buat nee kualia tuir lei internasional ita hatene katak kona-ba tau medidas ba ila ida nee, ila ida nee ba,”katak Xanana liu husi konferensia imprensa iha Aeroportu Internasional Prezidente Nicolau Lobato, Komoro, Dili, Domingu (10/5/2026) hafoin fila husi vizita ba estranjeiru.
Maske nunee, katak Xanana, liu husi negosiasaun neebe iha konsege halo akordu oan ida kona-ba fronteira husi Batugade too Lautem no mos Oecuse-Atauro too Lautem neebe parte rua konkorda malu tanba iha fulan Augostu tinan nee kontinua fali negosiasaun entre TL- Indonezia iha Bali, Indonezia, sei haree parte Oecuse nian, haree mos parte Lautem ba Jaco inklui husi parte Suai nian espera negosiasaun tuir mai lao diak.
Liu husi biban nee, PM Xanana mos informa kona-ba kontinuasaun ba nia vizita liu ba Brunei Darusalam tanba Sultan Brunei mak konvida, durante iha Brunei halo inkontru ho ministru lubuk ida, inkontru sira nee hanesan inkontru aprosimasaun husi Ministerio Pertolium, husi area investimentu ho area seluk hanesan saude no edukasaun lao diak tebes, halo Sulta Brunei kontente tanba iha oportunidade ida lori ministeriu relevantes hasoru malu hodi hametin koperasaun entre TL ho Brunei Darusalam.
Tuir mai hakata ba Pilipina tuir plenario entre membru ASEAN kualia kona-ba asuntu barak iha neebe ba membru ASEAN sira husu mai Timor-Leste atu halo tuir ida nee ba, halo tuir ida nee mai tanba ita seidauk ful member, ita foin hahu. Durante hasoru malu membru ASEAN 11 mak partisipa iha neeba kualia kona-ba asuntus importante barak tebes.
“Hau bele dehan iha neeba kualia kona-ba asuntus importante neebe barak tebes, mas iha plenariu tau liu maka problema krise mina, petroliu ho gas tanba impaktu husi funu iha Mediu Oriente, nee mak ASEAN tomak halo consensus ida hotu-hotu hanoin konkorda atu haree oin nusa harii mekanismu sira neebe husi ASEAN tomak bele evita katak, loron ruma la iha tan suplai mina ho gas ba rai ASEAN, tanba funu iha mediu oriente la bele hanoin katak atu hotu aban ka hotu fulan ida, fulan rua nee duni tenke preparadu,” katak PM Xanana.
PM Xanana mos fundamenta parte seluk koalia kona-ba ai-han, tanba ho problema neebe akontese iha mundu fo impaktu boot mai ASEAN tomak, la kleur bele akontese susar ai-han, sasan folin sei karun. Koualia mos kona-ba sidadaun ASEAN nia neebe sai karik ba liu liur, hetan problema ruma ita tenke ajuda malu tanba funu husi mediu orente lori problemas barak ba mundu tomak. Kualia mos prinsipius ASEAN sobre pas, kooperasaun, dialogo hodi husu katak entre membru ASEAN la bele iha problema. Iha karik buka dailogo, buka koalia ba malu hodi evita problemas liu-liu komplitus iha ASEAN nia laran, tanba mundu agora mosu konflitus iha fatin hotu-hotu liu-liu iha Mediu Oreinte. ASEAN tenke prova hodi hatudu nia espiritu unidade hodi nunee membrus ASEAN tomak koopera ba malu. Atu nunee, buat ruma akontese entre rai rua buka esforsu hodi evita.
(ger)






