AMBENO, STLTIMORLESTE.com – Prezidente Institutu Nasional Kombate HIV-SIDA, Daniel Marcal hakfodak ho kazu HIV-SIDA iha Oecusse komesa sae ona ba 108, tanba nee Governu Timor Leste (TL) liu husi Ministeriu Saude, liu husi Institutu HIV-SIDA, halo kampanha ba moras hadaet nee durante loron 5 iha Oecusse, loron segundu halao iha Suku Lifau atu dezemina informasaun ba povu atu idak-idak kuidadu ninia saude no prevene aan husi moras hadaet nee.
“Hau sente hakfodak ho informasaun atual husi kazu moras HIV-SIDA iha Oecusse neebe sae ona ba 108 no kazu enjeral iha TL agora sae ona ba 2600 ital. Ita hotu hatene katak moras HIV-SIDA nee hadaet liu husi relasaun seksual livre. Ohin loron ita moris iha mudansa teknolojia, kazu nee mos kontinua alastra sae makaas, tanba nee mak ami mai iha Oecusse hodi dezemina informasaun kona ba moras ida nee liu husi worskshop durante loron 5 ba komunidade sira iha suku balun iha Oecusse atu fahe informasaun ba povu kona ba moras nee, atu sira hatene no prevene aan,” dehan Prezidente Institutu Nasional Kombate HIV-SIDA Institutu Publiku, Daniel Marcal ba STL hafoin sensibiliza informasaun ba komunidade Suku Lifau, Postu Administrativu Pantemakassar, Rejiaun Administrativa Espesial Oecusse-Ambeno (RAEOA), Tersa (12/05/2026).
Nia haktuir tan katak, Oecusse aban bainrua sei sai diak liu tan maibe problema neebe hadaet no buras ba bebeik iha nasaun TL maka HIV-SIDA sai hanesan ameasa ba Oecusse oan sira nia futuru, tanba nee maka atu evita moras hadaet nee atu labele estraga Atoni oan sira nia futuru maka MS liu husi HIV-SIDA mai haloa sensibilizasaun informasaun ba povu atu prevene antes.
“Ami halao sosializasaun iha Oecusse durante loron 5, sei halo teste ran masal ba komunide sira iha kada suku hodi nunee bele detekta komunidade sira nia saude, karik balun afetadu ona husi moras HIV-SIDA nee, atu bele prevene aan tanba nia risku nee fo prezuizu ba estadu iha futuru,” afirma nia.
Iha biban nee, nia husu ba maluk Timor oan tomak, liu-liu mane maluk sira no feto maluk sira hotu atu hadook aan husi ransu livre, haruka oan sira ba eskola iha rai boot Dili no fatin neebe deit, tenke evita aan husi ransu livre, selae inan aman loron kalan buka osan atu apoiu oan ba eskola, ikus oan lori moras ba familia, inan aman no oan lakon osan saugati deit.
Iha biban nee, Xefe Suku Lifau, Delfino Sole agradese ba governu husi Ministeriu Saude liu husi Instituto Nasional Kombate HIV-SIDA Impreza Publiu neebe maka ohin hakat mai iha ninia suku hodi halao sosializasaun ba ninia kona ba moras HIV-SIDA.
“Hau nuudar Xefe Suku Lifau hatoo agradesimentu ba Governu liu husi Ministeriu Saude, husi Institutu nasioal Kombate HIV-Sida Impreza Publiku neebe ohin mai fahe ona informasaun kona ba moras HIV-Sida ba hau nia komunidade,” dehan Denilson Sole, Xefe Suku Lifau.
Iha Biban nee, Estanislao Tafin nuudar Xefe departementu programatiku Saude iha Hospital Referal Oecusse dehan, Moras HIV-SIDA iha Oecusse mos iha ona hamutuk 108.
“Ita hotu hatene katak dadus enjeral iha TL laran tomak hamutuk 2600 resin ona no ita iha Oecusse ema neebe hetan virus HIV-SIDA nee hamutuk ema nain 108 ona, tanba nee maka ita tenke hakbesik aan ba ita nia komunidade sira hodi fahe informasaun ba povu hodi hatene moras ida nee atu evita aan,” dehan nia.
Tuir observasaun STL iha serimonia desiminasaun informasaun liu husi workshop iha Suku Lifau, partisipantes sira kuaze besik 400 maka antuziasmu rona esplikasaun husi Prezidente Institutu Nasional Kombate HIV-SIDA iha Suku Lifau, hafoin ida nee kontinua halo teste masal ba moras HIV-SIDA.
(jos)






