Leandro Isaac: Nasaun iha Mundu Harii Husi Direitus Umanus, Laos Husi Terror no Violensia

Eis Deputadu Bankada Partidu Sosial Demokrata (PSD), Leandro Isaac. (Foto: STL/CarmeXimenes)

DILI, STLTIMORLESTE.com — Eis Deputadu husi Bankada Partidu Sosial Demokrata (PSD), Leandro Isaac hatoo komentariu kritiku no klean kona-ba krize global no istoria violensia neebe mosu iha mundu, hodi hatoo mos reflesaun ba situasaun politika internasional no esperiensia rezistensia povu Timor-Leste nian iha tempu pasadu.

Iha nia reflesaun, Leandro Isaac haktuir katak nasaun ida neebe eziste iha mundu mak tenke harii husi Direitus Umanus, laos husi hahalok husik povu halo terror, kaer oho, ka komete hahalok aat seluk neebe nasaun ida labele halo duni.

Hodi foti ezemplu husi nia rasik nasaun nia istoria, nia relembra katak Timor Leste hetan invazaun husi Indonezia iha tinan 1975 ho razaun polítika oi-oin. Maski nunee, nia kestiona fali lo-loos razaun hirak neebe Indonezia uza iha momentu neeba hanesan akontesimentu violasaun fronteira ka tiru Morteiro neebe lori fali ba akompanhamentu invazaun total nian.

“Tankes de guerra, aviaun, roo ahi funu, soldadus rihun ba rihun invade Timor Leste no aneksa tan Timor-Leste hodi hatama ba Indonezia durante tinan 24,” dehan Leandro Isaac ba STL iha Dili, Tersa nee (04/08/2026).
.
Nia dehan, maski neineik no hetan presaun todan, povu Timor Leste hamriik hodi reziste too mate mohu. Iha tempu susar neeba, Eis Prezidente no Lider Rezistensia Nicolau Lobato, hasai liafuan neebe hela nafatin iha istoria, “Feto ida no mane ida mak sei moris, Timor Leste sei hetan ukun rasik an,” nia konta.

Iha parte seluk, Leandro Isaac mos hatoo mensajen ba sira neebe ohin loron sei iha konsiensia normal bainhira foti ka fo desizaun polítika neebe afeta ba sidadaun sira.

Nia sublina, prinsípiu defeza nian katak defende aan laos deit hein iha fatin too inimigu too, maibe tenke iha atitude pro-ativa hodi ataka hodi hamenus inimigu nia kapasidade material no psikolojika.

Hodi fo ezemplu husi testemunha moris, Leandro Isaac konta fali faktu istorika husi akontesimentu iha tinan 1999, hafoin Referendu 30 Agostu 1999.

Povu rihun ba rihun halai subar iha Dare tanba seguransa. Unidade kiik ida husi soldadu FALINTIL ho orden husi 2º Komandante em Chefe das FALINTIL iha tempu neeba, Exmo. Taur Matan Ruak (TMR), lori sai husi Dare hodi ba subar iha fatin ida naran Fahi Koalau.

Nunee iha loraik ida neebe kilat tarutu makaas iha Dili laran tomak, nia halo komunikasaun ho belun malae ida, Colin (Chefe das Relações Internacionais), hodi informa situasaun nee. Colin koalia kedas ho General Kiki Sanakri, Komandante Lei Marcial/Darurat iha Timor Leste momentu neeba.

Rekadu neebe hatoo husi Leandro Isaac mak nee, Forsa Indonezia prepara aan, tanba forsas FALINTIL ema rihun lima agora daudaun prontu ona atu halo asaltu ba Díli.

Momentu neeba kedas, Kiki Sanakri hatan liu husi belun malae nee hodi dehan katak, atake hasoru povu iha Dare neebe sai nuudar refujiadus tenke para derepente too dader.

Iha tempu neeba, soldadu FALINTIL lubuk ida iha Dare la kaer kilat tanba moras no la lori kilat. Ikus mai, sira hetan deit kilat tolu.

Kilat ida liman fatin (coronha) tohar neebe kesi ho borracha. Kilat M16 ida, neebe Sérgio “Ninja” hadau husi Milisia hodi lori mai entrega rasik ba Leandro Isaac. No kilat AK-47 ida neebe Polísia Brimob Timor oan ida lori halai mai entrega ba sira.

Iha parte ketak, Observador Politika, Eduardo da Costa hatete, komentariu no testemunha istorika neebe hatoo husi Eis Deputadu Leandro Isaac refleta klean konsiensia nasional no lori leitor sira hikas fali ba memoria koletiva tempu rezistensia nian, hodi hatudu maneira oinsa desizaun estratejika iha momentu perigu bele salva vida povu nian iha tempu krize.

Nuudar Observador Polítika, analiza ba akontesimentu hirak nee sai hanesan lisaun importante ida ba jerasaun, atu nunee bele valoriza nafatin sakrifísiu no unidade neebe harii ona nasaun Timor Leste.

Entretantu Akademista husi Universidade Nasional Timor Lorosae (UNTL), Jaime Soares hatete, testimuha no reflesaun istorika neebe hato’o husi Leandro Isaac laos deit nuudar rejistu ba pasadu, maibe mos sai nuudar materia estudu sosiolojiku no politiku neebe importante ba akademiku sira.

Nia haktuir katak, konhesimentu kona-ba estratejia rezisténsia no dinamika seguransa iha tinan 1999 hatudu ho klaru kapasidade lideransa nian iha momentu krítiku, hodi fo hanoin ba jerasaun foun atu kontinua uza hanoin kritiku no matenek hodi proteje soberania no dignidade nasional.

(car)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *