DILI, STLTIMORLESTE.com – Komando FALINTIL-Forsa Defeza Timor Leste (F-FDTL) realiza abertura Marsa Forsada ba Membru F-FDTL ho Grupu Estudante Hadomi Natureza (ESHANA -UNTL) husi Dili too Munisipiu Viqueque lao ain too Matebian, Suku Abu, Postu Administrativu Qelikai, Munisípiu Baucau.
Xefe Estadu Maior Jenerál FALINTIL – Forsa Defeza Timor Leste (F-FDTL), Tenente Jenerál Domingos Raúl “Falur Rate Laek” hatete, hamutuk ho Xefe Gabinete Ministeriu Defeza no Vise Reitor Para Asunto Estudantes husi UNTL halo abertura ba Marsa Forsada husi Grupu Estudante hadomi Natureza (ESHANA- UNTL) ho membru F-FDTL husi Unidade FALINTIL, iha Kuartel Jenerál Fatuhada, Dili.
Nia dehan, marsa nee sei hahu husi Kraras Munisípiu Viqueque iha loron 15 Agostu no sei termina iha loron 20 Agostu 2026 iha Suku Abu, Postu Administrativu Qelikai, Munisípiu Baucau, hodi partisipa iha komemorasaun Aniversariu Loron FALINTIL nian ba dala-51 iha Suku Abu.
Nia tenik, iha marsa nee sasukat hanesan, ba esperansa sobrevivénsia no risku iminente ba mate no lao tuir eixu estratéjiku sira neebe uluk FALINTIL atravesa, bainhira dalan idak-idak reprezenta dever neebe sei halo hanoin hikas tinan hirak neebe todan liu iha ita nia rezisténsia.
’’Ho profunda solenidade hau dirije ba Ita Boot sira hotu neebe,ohin halibur iha nee, pontu partida ba marxa ida neebe hakat liu ezersísiu fiziku hodi konverte ba aktu loloos ba memoria nasional, ita nia dever, uluk nian atu hanoin hikas katak, rai neebe ita sama ohin loron laos rai baibain. Rai neebe konsagra ho sakrifisiu, testemunha silensioza ba tinan hirak neebe todan liu iha ita nia rezistensia,” hatete Xefe Estadu Maior Jenerál FALINTIL – Forsa Defeza Timor Leste (F-FDTL), Tenente Jenerál Domingos Raúl “Falur Rate Laek” ba jornalista sira liu husi nia diskurus iha Kuartel Jeneral Fatuhada, Dili, Kinta (13/08/2026).
Nia esplika, iha tinan ida nee, bainhira komemora Aniversáriu FALINTIL nian ba dala 51 husi Craras too Manuboe, husi Loihuno atravesa Builo, kontinua liu husi Nahareca no Uaibobo, too iha grandeza foho Matebian nian, kada distánsia perkorida sei koresponde ba kapítulu moris husi ita nia istora.
’’Imi sei la lao iha dalan arbiru. Imi la tuir eixu estratéjiku sira neebe uluk FALINTIL atravesa, bainhira dalan ida-idak reprezenta, iha sasukat hanesan, ba esperansa sobrevivensia no risku iminente ba mate. Imi sei konese rekursu natural sira neebe sustenta gerilleiru sira iha momentu sira privasaun neebe boot. Imi sei identifika refújiu sira neebe proteje guerilleiru sira husi serku inimigu nian. Imi sei komprende oinsa topografia rasik rai ida nee nian, rai lolon no rai klean, ai-laran, foho-lolon, neebe uluk sai manta protesaun ba sira neebe laiha buat ida, maibe iha konviksaun metin katak rai-doben Timor Leste sei moris livre,” nia informa.
Tenente Jeneral Falur Rate Laek deklara, iha jornada naruk ida nee nia rohan, foho Matebian, foho lulik Nasaun Timor nian sei hatudu an. Iha neeba, iha tempu pasadu, ema rihun ba rihun hetan refújiu no fatin esperansa nian, iha neeba mos, pájina ida neebe maka todan liu husi ita nia jornada luta libertasaun nian. Refujiu no trajedia koeziste, tanba nee, iha foho ida nee, hanesan sofrimentu no reziliensia koeziste iha povu Timor-oan tomak nia klamar, iha dualidade ida nee mak haj konvida ita boot sira no foin-sae sira hotu neebe prezente atu halo reflesaun tuir dalan, konaba ita nia kapasidade atu reziste.
Nia hatutan, ho razaun ida nee duni maka selebra aniversáriu FALINTIL nian ba dala 51 ho tema “Onra ba Mártir sira, Kompromisu ba Estabilidade no Dame”. Fo onra ba mártir sira laos jestu simples nostaljia nian. Nuudar dever memoria ativa, neebe impoin ba jerasaun atual responsabilidade solene atu salvaguarda buat neebe husik hela mai mak soberania no pas.
’’Tanba ida nee mak ita adota, ba marxa ida nee, sub-tema “Uma Marcha, um aceno de palma reconciliador”. Hein katak pasu ida-idak neebe imi foti konstitui, simultaneamente, omenajen no rekonsiliasaun. Katak foin sae sira neebe ohin loron partisipa iha kada trillu, la’ós ho laran-moras hasoru pasadu, maibe ho kompromisu metin katak raan neebe fakar iha foho sira nee sei la fakar tan, envezde nee sai abut permanente ba unidade nasional,” nia koalia.
Nia konklui, estudante sira husi ESHANA, Camarada sira F FDTL, sira sai guardiaun foun ba memoria ida nee. FALINTIL sira la husik hela deit istória funu nian ba imi.
“Sira husik hela ba imi ezemplu ida neebe dura konaba disiplina, domin ba rai ida nee no reziliensia hasoru adversidade. Hein katak marxa ida nee serve ba ita boot sira hanesan lisaun moris nian, iha neebe foho nee rasik hanorin saida maka livru ida labele hanorin iha nia totalidade, nunee mai ita kontinua, unidu, veteranu no foin sae sira, ho farda no mochila estudante nian, ba Matebian, ho serteza katak ita fo onra diak liu ba mártir sira bainhira ita harii, ho ita nia liman rasik, dame no estabilidade neebe sira luta hodi husik hela,” nia afirma.
(jen)






