DILI, STLTIMORLESTE.com — Tribunal Judisial Primeira Instánsia Dili (TJPID) kontinua julga prosesu sira ne’ebé tama, maibé kazu pendente sei kontinua rejista, tanba prosesu foun ne’ebé tama no prosesu balu ne’ebé hetan adiamentu.
Juiz Administrador Tribunal Dili, Yudi Pamukas hateten katak, to’o fulan Jullu, prosesu pendente husi antes hamutuk 2,098. Iha tempu hanesan, Tribunal rejista prosesu foun hamutuk 224, no desizaun ne’ebé foti, inklui husi Tribunal Móvel, hamutuk 230.
Nune’e, prosesu pendente to’o fulan Jullu hamutuk 2,092, enquanto prosesu ne’ebé sofre adiamentu hamutuk 57.
“Pendente sira ne’ebé antes to’o fulan Jullu hamutuk rihun rua sia nulu resin walu, prosesu entrada ka foun hamutuk atus rua rua nulu resin haat, desizaun husi prosesu inklui Tribunal Móvel hamutuk atus rua tolu nulu, no prosesu pendente to’o fulan Jullu hamutuk rihun rua sia nulu resin rua,” dehan Yudi ba jornalista sira iha Kaikoli, Kuarta nee (9/9/2026).
Ba prosesu sivíl, Yudi hateten katak, prosesu pendente antes fulan Jullu hamutuk 681, prosesu foun ne’ebé tama hamutuk 46, no prosesu ne’ebé Tribunal foti desizaun hamutuk 39. Ho nune’e, pendente iha fulan Jullu hamutuk 688, no prosesu ne’ebé sofre adiamentu hamutuk 3.
Nia mós esplika katak, Tribunal Móvel iha planu atu hala’o julgamentu hamutuk prosesu 38 to’o fulan Jullu. Husi númeru ne’e, konsege realiza julgamentu ba prosesu 28, enkuantu prosesu 10 la konsege realiza ka sofre adiamentu.
Konaba prosesu ne’ebé arkiva, ba prosesu sivíl hamutuk 90. Se hamutuk prosesu krime no sivíl, númeru prosesu ne’ebé arkiva hamutuk 193.
Prosesu ne’ebé sei pendente iha Sekretaria, ba prosesu krime hamutuk 4,868, enkuantu prosesu sivíl hamutuk 1,427.
Yudi esplika katak, kazu pendente bele akontese tanba razaun oioin, inklui menus númeru juiz, falta interveniente sira iha julgamentu ka dokumentu no kondisaun seluk ne’ebé halo julgamentu tenke adia.
Nia fó ezemplu situasaun iha Tribunal Baucau, ne’ebé iha deit juiz nain lima, ho juiz nain haat ba prosesu krime no juiz nain ida ba prosesu sivíl.
“Tanba iha Baucau juiz sivíl ida deit, nia so iha direitu marka kolektivu ba loron ida,” dehan Yudi.
Iha sorin seluk, akademiku Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL), Sebastiao Dos Santos, husu atu juiz sira aumenta esforsu hodi hamenus kazu pendente, tanba publiku barak preocupa bainhira sira nia kazu kleur iha Tribunal maibé seidauk hetan desizaun.
“Presiza buka solusaun ba kazu pendente, tanba publiku balu preocupa sira nia kazu tama iha Tribunal kleur ona, maibé seidauk iha desizaun. Presiza hanoin ba oin no buka maneira atu deside prosesu sira ne’e,” dehan nia.
Nia mós husu ba autor judisiáriu sira atu hala’o knar ho diak no kontinua esforsu hodi reduz kazu pendente.
Antes ne’e, Prezidente Tribunal Rekursu, Afonso Carmona, mós rekonese katak kazu pendente iha Tribunal sira. Tanba ne’e, Tribunal kontinua kria programa Tribunal Móvel no inklui planu atu harii Tribunal iha munisípiu sira, hanesan parte husi esforsu atu hamenus kazu pendente.
(ter)







