DILI, STLTIMORLESTE.com – Prezidente Tribunál Rekursu, Afonso Carmona hateten katak, iha hahú nia mandatu, nia hakarak reentrodús Tribunál Modifikativu atu hakbesik Tribunál ba komunidade, nune’e sidadaun sira bele komprende di’ak liu kona-ba justisa no prevene krime iha sosiedade.
Nia esplika, programa Tribunál Modifikativu hahú hala’o iha tinan 2015, bainhira nia sei nu’udar juíz iha Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Baukau.
“Tribunál Modifikativu ne’e ita ba julgamentu movél, maibé ita mós divulga lei. Signifika katak ita la’ós ba julgamentu de’it, maibé ita halibur populasaun atu esplika kona-ba servisu juíz sira, Ministériu Públiku, Defensór Públiku no advogadu sira, no enkoraja komunidade atu labele halo krime,” Prezidente Tribunál Rekursu, Afonso Carmona hateten ba jornalista sira iha nia fatin servisu iha Kaikoli, Kinta (10/09/2026).
Nia dehan, Tribunál Modifikativu ne’e uluk hala’o ona, no agora buka atu haforsa programa ne’e para sai efetivu liután, nune’e komunidade bele komprende di’ak liu kona-ba servisu judisiál iha Timor-Leste.
“Ida ne’e komesa ona tinan barak. Sempre ita ko’alia kona-ba ida ne’e atu fasilita populasaun, katak ita la’ós julga de’it, maibé ita mós divulga lei para ema bele hatene Ministériu Públiku nia funsaun halo saida, Defensór Públiku nia funsaun halo saida, Advogadu nia funsaun halo saida, no oinsá ONG sira bele envolve,” nia afirma.
Afonso Carmona esklarese, presiza reentrodús Tribunál Modifikativu atu esplika servisu judisiáriu ba públiku, nune’e komunidade bele hetan informasaun kona-ba kna’ar husi autór sira, hahú husi juíz, Ministériu Públiku, Defensór Públiku no advogadu.
“Tribunál Modifikativu ne’e funsiona ona desde ha’u sei iha Baukau. Durante tinan 11 ami halo ona servisu sira ne’e ba komunidade Metinaro, Laklo, Laklubar, Natarbora no fila mai Dili. Iha Baukau, ami ba Vemasse, Kelikai, Bagia no Laga,” nia informa.
Nia mós esplika katak, Tribunál Modifikativu hala’o hamutuk ho julgamentu movél. Bainhira juíz sira ba halo julgamentu movél iha área rurál, Tribunál Modifikativu mós tenke hala’o nia funsaun atu esplika servisu Tribunál, Ministériu Públiku, Defensór Públiku no advogadu sira, inklui esplika ba komunidade kona-ba oinsá atu prevene an husi krime.
Sublina, Tribunál Modifikativu ne’e la’ós atu ba julga de’it, maibe fasilita komunidade atu hatene saida mak la’o iha Tribunál, no servisu Ministériu Públiku, Defensór Públiku no advogadu sira. Se lae, ema lakomprende justisa.
Iha atividade Tribunál Movél no Tribunál Modifikativu, juíz sira mós fahe livru ida ho títulu “Nahe Biti Boot” ba komunidade, tanba Nahe Biti Boot ne’e kultura Timor nian. La’ós atu rezolve problema de’it, maibé Nahe Biti Boot ne’e atu hatudu oinsá populasaun iha baze tenke garante pás bainhira problema sira mosu.
Iha fatin ketak, Akademiku UNTL, Rafael de Jesus dehan, programa Tribunál Modifikativu importante tebes, tanba komunidade barak seidauk iha koñesimentu di’ak kona-ba lei sira ne’ebé vigora.
“Ha’u hanoin ida ne’e importante tebes, tanba bele fó hanoin ba ita-nia komunidade sira, atu nune’e sira bele komprende di’ak kona-ba lei,” dehan Rafael de Jesus.
Nia hatutan katak, programa hanesan ne’e tenke kontinua hala’o nafatin, atu bele hasa’e koñesimentu públiku kona-ba lei no justisa.
(ter)







