DILI, STLTIMORLESTE.com – Prezidente Tribunál Rekursu, Afonso Carmona rekoñese katak, Tribunál sira iha kazu pendente, maibé nia hateten katak ida ne’e la’ós tanba prosesu sira ne’ebé tama iha Tribunál la hetan rezolusaun. Nia esplika katak kada loron kazu foun kontinua tama no rejista iha Tribunál, nune’e númeru kazu pendente bele aumenta.
Carmona hateten, kazu pendente ne’e tenke komprende nu’udar prosesu sira ne’ebé sei iha julgamentu nia laran, no númeru aas la’ós signifika katak juíz sira la hala’o servisu.
“Hanesan ne’e, kazu pendente ne’e la’ós projetu ida ne’ebé ita dehan tenke hotu. Númeru aas ne’e la’ós tanba la rezolve. Kazu foun tama, Tribunál rejista no ita sura hamutuk, nune’e númeru kazu sa’e,” dehan Carmona ba jornalista sira iha nia fatin servisu, Kaikoli, Kinta (10/09/2026).
Nia fó ezemplu, bainhira Polísia kaer ema barak no akuzasaun sira ketak-ketak, kazu sira bele rejista nu’udar kazu ida-idak. Maibé, iha situasaun balu, arguidu barak bele tama iha prosesu ida, depende ba natureza no forma akuzasaun.
Prezidente Tribunál Rekursu subliña, prezensa Tribunál Movél, no Tribunál Modifikativu bele kontribui ba redusaun kazu pendente no prevensaun krime, liuhusi hasa’e koñesimentu komunidade kona-ba justisa no lei.
Nia fundamenta, bainhira populasaun komprende di’ak liu kona-ba justisa no lei, komunidade bele evita problema no krime foun.
Carmona mós rejeita ideia katak kazu pendente barak signifika juíz sira la servisu.
“Kazu pendente ne’e la’ós juíz sira mak baruk ka la servisu. Problema mak kazu foun loron-loron tama, tanba ne’e númeru kazu kada loron bele sa’e. Tribunál halo hela nia servisu loron-loron,” nia esplika.
Nia hatutan, iha tinan sira kotuk, entrada kazu foun menus liután. Maibé, iha tempu ikus ne’e, kazu sira ne’ebé liga ho scamming no atividade call center, inklui kazu ne’ebé envolve ema barak, halo númeru akuzasaun mós aumenta.
Maibé, Carmona fiar katak situasaun ne’e bele muda iha futuru, tanba ema komesa aumenta konsiénsia no kontrola an atu evita envolve iha krime.
Nia espera, aumentu rekursu umanu iha setór judisiáriu bele ajuda hamenus kazu pendente iha Tribunál.
Iha fatin seluk, Jurista José Maria Guterres dehan kazu pendente sai dezafiu ida ba sistema justisa, tanba presiza buka solusaun atu acelera prosesu julgamentu.
“Ha’u hanoin kazu pendente kontinua eziste, maibé kuandu rekursu umanu barak, bele apoiu hala’o julgamentu hodi hamenus kazu sira ne’e,” dehan José Maria Guterres.
Nia hatutan, públiku barak preokupa tanba iha kazu sira ne’ebé tama iha Tribunál kleur ona, maibé seidauk hetan julgamentu no kontinua pendente.
Tanba ne’e, nia husu atu públiku kontinua fó konfiansa ba autoridade judisiária sira no hein katak servisu judisiáriu sei kontinua haforsa, atu bele hamenus númeru kazu pendente iha Tribunál.
(ter)







