DÍLI, STLTIMORLESTE.com – Konsellu Superior Majistradu Judisial (KSMJ) hasai ona deliberasaun kona-ba rotasaun no transferénsia ba juíz sira iha Tribunál Primeira Instánsia sira. Juiz Administrador Tribunál Dili konsidera katak rotasaun ne’e sei laiha implikasaun boot ba kontinuidade prosesu judisiál, tanba juíz sira ne’ebé sai sei hetan substituisaun.
Bazeia ba deliberasaun KSMJ ne’ebé publika ona, juíz na’in haat hosi Tribunál Dili sei transfere ba Tribunál Primeira Instánsia sira seluk, inklui Suai, Baucau no Oecusse.
“Bazeia ba desizaun Konsellu nian ne’ebé maka publika, Tribunál Dili juíz na’in haat maka sai hosi Tribunál Dili transfere fali ba iha Tribunál Primeira Instánsia sira seluk, hanesan Suai, Baucau no mos Oecusse,” dehan Juiz Administrador Tribunál Dili, Yudi Pamukas ba jornalista sira iha Kaikoli, Kinta-feira (17/09).
Nia hatutan katak, mudansa ne’e bazeia ba deliberasaun KSMJ, no sei iha juíz sira seluk ne’ebé substitui juíz na’in haat ne’ebé sai hosi Tribunál Dili. Juíz balu sei mai hosi Tribunál Suai, Baucau no Oecusse atu prenxe fatin ne’ebé mamuk.
Yudi Pamukas sublinha katak, rotasaun juíz sira la sei hamosu problema boot ba prosesu judisiál, tanba juíz ne’ebé transfere sei kontinua responsabiliza ba prosesu sira ne’ebé julgamentu tiha ona no seidauk remata.
“Implikasaun la iha tanba hanesan ne’e. Tuir haree hosi Administrador, prosesu sira ne’ebé tenke kontinua maka prosesu sira ne’ebé julgamentu hahú ona no seidauk remata. Prosesu sira ne’e nia nain tenke kontinua. Maibé, ba prosesu sira ne’ebé seidauk hahú, automatikamente monu fila fali ba juíz ne’ebé troka sira nia fatin,” dehan nia.
Nia esplika tan katak, iha prosesu krime, juíz ne’ebé hahú kaer kazu tenke kontinua to’o halo desizaun. Enkuantu iha prosesu sivíl, juíz bele halo desizaun kona-ba matéria faktual, no juíz seluk bele kontinua prosesu to’o iha desizaun final ka sentensa.
Tanba ne’e, maske juíz sira transfere ba Baucau, Suai ka Oecusse, prosesu sira ne’ebé antes kaer ona hamutuk ho kolektivu sei kontinua. Juíz ne’ebé transfere tenke jere nia ajenda atu fila mai Tribunál Dili hodi kontinua prosesu sira ne’e tuir ajenda ne’ebé marka ona.
Atualmente, Tribunál Dili iha juíz hamutuk na’in 15, aumenta tan ho juíz estajiáriu na’in neen.
Iha sorin seluk, akademiku Universidade Nasionál Timor-Lorosa’e (UNTL), Rafael de Jesus, dehan katak rotasaun juíz sira bele halao, maibé tenke garante katak iha substituisaun atu labele hamosu atrasu ba prosesu pendente.
“Hanoin rotasaun bele, maibé tenke koloka fali juíz seluk mai taka fatin ne’ebé mamuk, atu prosesu sira ne’ebé iha kontinua lao ba oin,” dehan Rafael.
Nia hatutan katak, Timor-Leste agora iha juíz Timor-oan barak liu kompara ho antes, no situasaun ne’e bele aumenta konfiansa ba profisionál judisiáriu sira atu halao servisu no lori sistema justisa ba oin, liuliu iha esforsu atu hamenus kazu pendente.
Tuir informasaun hosi fonte judisiál ida, juíz na’in haat ne’ebé hetan transferénsia antes kaer prosesu krime no sivíl iha Tribunál Dili.
(ter)
