Austrália -TL Hametin Kooperasaun Seguransa Marítima

DILI, STLTIMORLESTE.com — Kooperasaun entre Austrália no Timor-Leste (TL) iha área seguransa marítima, jestaun fronteira no kombate peska ilegál sai nu’udar asuntu importante iha enkontru entre Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão no Komandante Komando Fronteira Marítima Austrália, Kontra-Almirante Brett Stoner, iha Palásiu Governu, Dili, Tersa-feira (20/10/2026).

Enkontru ne’e buka hametin parseiría entre nasaun rua ne’ebé fahe fronteira marítima, liuliu atu responde ba ameasa sira ne’ebé bele afeta seguransa, soberania no interese ekonómiku husi Austrália no TL.

Hafoin enkontru ho Primeiru-Ministru Xanana Gusmão, Brett Stoner hateten ba jornalista katak, TL mak parseiru importante ba Austrália iha esforsu atu kombate ameasa sira ne’ebé liga ho seguransa marítima sivíl.

Nia mós hato’o agradese ba Primeiru-Ministru tanba fó tempu atu ko’alia kona-ba rezultadu kooperasaun ne’ebé nasaun rua atinje ona iha kuadru Pasurat 2025, no área sira ne’ebé sei sai prioridade ba kooperasaun iha futuru.

“Ba ha’u, ida-ne’e onra no priviléjiu boot atu fila fali mai iha TL,” Brett Stoner dehan.

Nia enfatiza katak, objetivu prinsipál husi kooperasaun ne’e mak atu nasaun rua bele halo esforsu hamutuk ne’ebé boot liután, tanba Austrália no Timor-Leste hanesan nasaun marítima ne’ebé fahe fronteira.

Kooperasaun la’ós de’it iha tasi

Maski seguransa marítima mak sai foku prinsipál, Brett Stoner esplika katak kooperasaun iha kuadru Pasurat ne’e mós kobre jestaun imigrasaun no fronteira, inklui fronteira terrestre, aeroportu no asuntu migrasaun.

Nia mós temi ameasa siber nu’udar dezafiu transnasionál ida tanba ameasa hirak-ne’e la limita ba fronteira fízika entre nasaun sira. Tanba ne’e, seguransa siber presiza hetan atensaun iha kooperasaun entre nasaun rua.

Esplikasaun ne’e hatudu katak kooperasaun seguransa entre Austrália no TL la limita de’it ba kontrolu tasi, maibé mós envolve área sira seluk ne’ebé bele afeta seguransa no jestaun fronteira.

Peska ilegál afeta interese ekonómiku
Iha sesaun pergunta no resposta ho jornalista sira, Brett Stoner mós responde kona-ba peska ilegál, ne’ebé nia konsidera nu’udar preokupasaun komún ba Austrália no TL.

Nia hateten katak, nasaun rua iha ona kooperasaun atu kombate peska ilegál, la reguladu no la relata. Maibé, iha enkontru ne’e, sira mós diskute kona-ba dalan atu hametin esforsu hamutuk iha futuru.

“Peska ilegál mak preokupasaun boot ba Austrália, hanesan mós ba TL,” nia dehan.

Tuir Brett Stoner, peska ilegál bele hamenus benefísiu ekonómiku ne’ebé nasaun rua bele hetan husi rekursu marítimu. Nia subliña katak soberania no fronteira nasaun rua estende to’o tasi, nune’e presiza esforsu hamutuk atu responde ba ameasa transnasionál ida-ne’e.

Kooperasaun ne’e importante atu hametin proteksaun rekursu marítimu no garante katak atividade peska hala’o tuir regulamentu ne’ebé aplika.

Hametin parseiría ba futuru

Brett Stoner hateten, katak, Austrália no TL sei buka kontinua hametin kooperasaun iha área seguransa marítima no asuntu fronteira sira seluk.

Ba TL, kooperasaun iha área hirak-ne’e iha relasaun ho esforsu atu proteje soberania, jere fronteira no kombate atividade ilegál ne’ebé bele prejudika interese ekonómiku no seguransa nasionál.

Enkontru iha Palásiu Governu ne’e sai oportunidade atu diskute rezultadu kooperasaun ne’ebé iha ona no identifika área sira ne’ebé nasaun rua bele hametin tan iha futuru.

(jos)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *