Prezidente Tenke iha Integridade Lidera ASEAN

DILI, STLTIMORLESTE.com — Timor-Leste presiza Prezidente Repúblika ho integridade, vizaun estratéjika no kapasidade diplomátika atu lidera nasaun iha Prezidénsia ASEAN 2029.

Preparasaun ba Prezidénsia ASEAN 2029 la’ós de’it kona-ba simu lider sira husi nasaun membru, maibé mós kona-ba kapasidade Timor-Leste atu reprezenta nasaun ho dignidade iha nivel rejionál.

Timor-Leste sei hasoru dezafiu oioin, inklui preparasaun infraestrutura, alojamentu ba delegasaun no disponibilidade rekursu umanu ne’ebé iha kapasidade atu apoia eventu internasionál.

Tanba ne’e, lideransa nasionál presiza iha kompromisu no servisu hamutuk atu asegura preparasaun la’o ho di’ak, transparénsia no tuir interese nasionál.

Akademista Universidade Nasional Timor Lorosa’e (UNTL), Silveiro Soares, hateten katak Prezidente Repúblika tenke iha integridade no vizaun estratéjika atu defende interese nasionál iha nivel rejionál.

“Timor-Leste presiza lider ho vizaun estratéjika, kapasidade diplomátika no komprensaun kona-ba jeopolítika ASEAN nian,” dehan Silveiro Soares ba STL, iha Kaikoli, Dili, Tersa (20/10/2026).

Nia konsidera integridade no unidade nasionál nu’udar kualidade fundamentál ba Prezidente Repúblika, enkuantu esperiénsia diplomátika bele dezenvolve liuhusi aprendizajen.

“Integridade no unidade nasionál mak importante liu. Esperiénsia diplomátika bele aprende, maibé integridade ne’e karakter. Se Prezidente laiha integridade, nasaun seluk sei la respeita ita,” nia hateten.

Silveiro esplika katak Prezidente bele uza kompeténsia konstitusionál hodi apoia preparasaun ba ASEAN 2029, inklui promulga lei no fó orientasaun ba polítika esterna.

“Tuir Konstituisaun, Prezidente bele promulga lei, fó orientasaun polítika esterna no halo promulgasaun ba akordu internasionál. Kompeténsia hirak-ne’e bele uza atu asegura preparasaun la’o tuir Konstituisaun,” nia hatutan.

Iha parte seluk, observadór polítiku, Manuel de Jesus, subliña katak Prezidente tenke reprezenta dignidade nasaun nian, bainhira Timor-Leste simu lider sira husi nasaun ASEAN iha 2029.

“Prezidente tenke hatene protokolu, hatene ko’alia no hatene defende Timor nia interese,” dehan Manuel.

Nia hateten katak, rekursu umanu no infraestrutura sei sai dezafiu importante ba Timor-Leste, atu prepara eventu rejionál ne’e.

“Infraestrutura sei sai problema boot, otél seidauk sufisiente no ema ne’ebé hatene Inglés mos seidauk barak. Se ita la prepara agora, ita sei moe iha oin mundu nian,” nia hateten.

Manuel mós husu lideransa nasionál hotu atu servisu hamutuk, tanba preparasaun ba ASEAN 2029 la’ós responsabilidade Governu nian de’it.

“ASEAN 2029 ne’e responsabilidade hotu nian, la’ós Governu de’it. Prezidente, Parlamentu, Tribunal no sosiedade sivíl tenke hamutuk. Se la hamutuk, ita sei falha,” nia hatutan.

Kona-ba orsamentu, Manuel husu atu garante transparénsia no kontrolu rigorozu, atu osan públiku uza tuir nesesidade no povu bele hatene nia destinasaun.

“Orsamentu ba ASEAN tenke uza ho loos, labele gasta arbiru. Povu presiza hatene osan ne’e ba saida. Se ita gasta la tuir nesesidade, povu mak terus,” nia konklui.

(car)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *