DILI, STLTIMORLESTE.com — Gastu arbiru no falta poupansa iha ezekusaun OJE 2026 halo osan povu lakon, tanba entidade públika balu la uza rekursu Estadu tuir nesesidade, tuir nota Ministériu Finansas.
Ministériu Finansas (MF) nota katak iha trimestre dahuluk tinan 2026, iha entidade públika balu kontinua akontese iregularidade, inklui gastu ne’ebé la tuir nesesidade no falta efisiénsia iha utilizasaun osan Estadu.
Observadór ekonómiku, Manuel da Silva, konsidera situasaun ne’e hanesan sinal katak jestaun finanseira iha instituisaun públika balu seidauk diak, no husu atu iha kontrolu rigorozu ba gastu.
“Entidade públika balu gasta arbiru, la tuir planu no la poupa osan povu nian. Ida ne’e hatudu jestaun finanseira seidauk diak no presiza hadia lalais,” dehan Manuel ba STL, iha Kolmera, Dili, Tersa (20/10/2016).
Nia hatutan katak gastu la tuir prioridade bele prejudika programa importante sira, liuliu servisu báziku ne’ebé povu presiza iha moris loroloron.
“Sira gasta barak ba viajen, kombustível, serimónia no ekipamentu ne’ebé la presiza, maibé ba bee-moos, estrada, eskola no saúde, ezekusaun ki’ik tebes,” nia hateten.
Manuel husu Ministériu Finansas atu la limita an ba nota, maibé foti medida konkretu hodi kontrola gastu no responsabiliza entidade ne’ebé uza osan Estadu la tuir regra.
“Ministériu Finansas tenke trava orsamentu, sansiona entidade ne’ebé gasta arbiru no hametin kontrolu, tanba osan Estadu ne’e osan povu nian ne’ebé tenke jere ho kuidadu,” nia konklui.
Iha parte ketak, akademista Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL), Daniel Soares, mós konsidera falta poupansa nu’udar problema estrutural iha jestaun finanseira Estadu nian.
“Problema ne’e la’ós tanba laiha osan, maibé tanba ita gasta la tuir nesesidade. Entidade públika sira presiza iha matenek atu poupa,” dehan Daniel.
Daniel esplika katak, falta poupansa reflete mentalidade ne’ebé la orienta ba rezultadu, no bele halo Timor-Leste kontinua depende ba Fundu Petrolíferu.
“Universidade hanorin poupansa, maibé prátika iha instituisaun Estadu kontráriu. Ne’e presiza mudansa mentalidade,” nia hatutan.
Antes ne’e, Vise-Ministra Finansas, Regina de Jesus de Sousa, apela ba entidade públika hotu atu uza osan Estadu ho responsabilidade no konsiénsia, hodi evita gastu ne’ebé la nesesáriu no hametin kultura poupansa.
“Ita observa iregularidade iha ezekusaun orsamentu iha entidade balu, inklui gastu ne’ebé la tuir nesesidade no falta poupansa. Se ita gasta tuir ita-nia hakarak, jerasaun agora bele goza, maibé jerasaun tuirmai sei labele goza,” nia hateten.
Regina mós subliña katak, entidade públika tenke hala’o servisu ho integridade no transparénsia, no evita hahalok ne’ebé kontra regra, inklui uza osan Estadu ba benefísiu pesoál.
(jac)






