BAUCAU, STLTIMORLESTE.com – Autoridade Munisípal Baucau hahú prepara atu partisipa iha kompetisaun kulinária, bidu tradisionál no expozisaun produtu lokál iha nivel nasionál, ba ambitu selebrasaun loron 28 Novembru tinan ne’e.
Reprezentante Prezidente Autoridade Munisípal Baucau, Sekretáriu Munisipál Planeamentu Investimentu no Dezenvolvimentu Integradu, Eduardo Filipe Ximenes, hateten katak Prezidente Autoridade Munisípal fó kompeténsia ba nia dirije enkontru Konsellu Koordenasaun Munisípal, ne’ebé diskute no halo apresiasaun ba informasaun relevante, inklui fó parecer no rekomendasaun ba asuntu sira ne’ebé sei submete ba nivel nasionál.
Eduardo hateten katak tuir orientasaun Ministériu Administrasaun Estatal (MAE), Munisípiu Baucau sei partisipa iha kompetisaun tolu, inklui kulinária, bidu tradisionál no aprezentasaun produtu lokál ne’ebé komunidade no koperativa sira produz.
“Ita sei ba partisipa mós kompetisaun tolu, ida kompetisaun kulinária, bidu tradisionál, no lori produtu sira ne’ebé ita produz ba,” Eduardo hateten iha enkontru Konsellu Koordenasaun Munisípal, ne’ebé realiza iha Salaun Soimali, Vila Nova, Baucau, Tersa (20/10/2026).
Tanba ne’e, nia husu Diretór Servisu Munisípal Agrikultura atu servisu hamutuk ho Administradór Postu Administrativu sira hodi identifika produtu lokál potensialidade, liuliu husi grupu no koperativa sira, atu reprezenta Munisípiu Baucau iha expozisaun nasionál.
Nia subliña katak produtu sira ne’ebé sei aprezenta tenke inklui produtu agríkola, hahán tradisionál no kulinária, vestuáriu, no produtu seluk ne’ebé bele hatudu identidade, kapasidade produsaun no kultura lokál Baucau nian.
Eduardo mós esplika katak preparasaun ba tinan ida-ne’e tenke envolve koordenasaun entre entidade relevante sira, hanesan Servisu Arte no Kultura inklui Servisu Munisípal Edukasaun Baucau, atu prepara estudante sira ne’ebé sei partisipa iha aprezentasaun dansa tradisionál.
“Tinan kotuk ita aprezenta de’it mak bidu tradisionál. Tinan ida-ne’e responsabilidade arte no kultura iha Baucau, hamutuk ho edukasaun, atu koordena estudante sira ne’ebé dansa,” nia afirma.
Tanba nia lembra katak iha expozisaun nasionál iha tinan hirak liubá, Munisípiu Baucau hetan ona segundu no terseiru fatin. Tanba ne’e, iha tinan ida-ne’e nia husu entidade no grupu sira hotu atu halo avaliasaun ba fraqueza sira ne’ebé mosu iha tinan kotuk, atu bele hadi’a no buka rezultadu di’ak liu, ho objetivu atu hetan primeiru fatin.
Eduardo fó ezemplu kona-ba nesesidade atu hadi’a kualidade vestuáriu no jestaun hahán durante expozisaun, iha tinan kotuk hela iha fatin expozisaun durante semana ida, maibé hasoru dezafiu hanesan vestuáriu ne’ebé presiza hadi’a no hahán ne’ebé juri sira atu koko hotu antes.
“Grupu sira ne’ebé tinan kotuk ita lori ona ba ne’ebá bele halo avaliasaun, tanba sira kuaze semana ida iha ne’ebá. Haree ba sira nia vestuáriu no hahán; dala ruma ema mai koko, depois hahán ne’e hotu tiha ona. Ne’e hotu ita-boot sira tenke haree,” nia dehan.
Nia mós husu atu organiza di’ak liután sistema fa’an hahán iha expozisaun, atu hahán ne’ebé prepara ba juri nia avaliasaun la mistura ho hahán ne’ebé atu fa’an ba vizitante sira.
“Hahán sira ne’ebé te’in ne’e, fó uluk ba juri koko, depois mak fa’an. Tanba iha momentu kompetisaun, ita fó subsídiu ba sira, atu se sasán sira ne’e la folin, sira bele uza osan ne’ebé ita fó atu sosa buat ruma han,” Eduardo hateten.
Nune’e, Autoridade Munisípal Baucau espera katak liuhusi koordenasaun entre Servisu Munisipál, Administradór Postu, grupu kultura, estudante, grupu produsaun no koperativa sira, preparasaun ba kompetisaun no expozisaun nasionál tinan ida-ne’e bele sai di’ak liután no hasa’e oportunidade ba Baucau atu hetan rezultadu di’ak.
Diretór Servisu Munisipál Agrikultura Baucau Agostinho Ximenes informa, atu lori produtu lokál no kulinaria ba feira nasionál, Servisu Munisípal Agrikultura Baucau rejistu ona grupu balu no aprezenta ona iha enkontru Konsellu Koordenasaun Munisípal atu tetu hamutuk antes submete ba Nasionál.
“Ami hato’o ba ita katak ida ne’ebé la tuir kriteira sira bele hare’e, no ida ne’ebé tuir kriteira nia produtu barak bele lori hanesan reprezenta Munisípiu Baucau ba feira nasionál,” nia esplika.
Agostinho hateten katak produtu sira ne’ebé prepara atu lori ba expozisaun inklui produtu ai-fuan, aidila no melon husi grupu Saraida, Haburas Rai, Extensionista Laga no Moris Buka Rasik.
Iha setór produsaun agríkola, grupu sira sei aprezenta fós, hare kulit, batar sele, fehuk, fehuk midar no fore-rai. Grupu sira ne’ebé envolve iha preparasaun produtu hirak ne’e inklui Saraida, Iralaku, Fosap, Hare, Makikit, Monabulat, Rai Mean, Waitobonu no Tasibuk.
Aleinde ne’e, sei iha grupu seluk ne’ebé prepara produtu hanesan talas, aifarina, ananás, koto, aimanas, tomate, repollu, batar nurak, sukaer, bafo kairala no kulu.
Grupu agrikultór seluk husi postu administrativu sira, hanesan Buka Fini Di’ak, Builedana, Saraida, Haburas Rai, Extensionista Laga, Iralaku, Fosap no Sekoop Gatu Baucau, mós sei lori produtu lokál, inklui koto, aimanas no produtu seluk atu hatudu iha expozisaun refere.
Iha prosesamentu, grupu haat sei aprezenta produtu transformadu
Iha área prosesamentu produtu lokál, grupu CDC, Hafuku, Oca Lemos no Loubusa rejistu ona atu aprezenta produtu transformadu oioin, inklui mina-nu’u, mina-kinur, cocopeat karol, anar, pelet, pasta, karpet, fore-rai, manu-tolun, kripik hudi no fehuk, supermi lakeru no marungi, kripik talas, kulu, saboko kulu, tua bafo, biskuit bafo, rotok bafo no bafo sona.
Partisipasaun grupu prosesamentu sira ne’e sei fó oportunidade atu hatudu kapasidade komunidade lokál nian iha transforma matéria-prima agríkola sai produtu ne’ebé bele uza no konsume iha merkadu.
Grupu kulinária sei aprezenta hahán tradisionál
Iha parte kulinária, grupu Batisa sei aprezenta saboko kumbili ho aidila, saboko kulu ho aidila, tukir fos lokál ho naan manu lokál, kulu tunu, sopa husi kumbili no kaldu manu lokál.
Grupu Aedade Muda sei aprezenta batar da’an, lalar ikan no manu lokál, aifarina kukus, sobremesa ho aifarina, hudi no fehuk midar.
Enkuantu grupu Waitalibu sei lori tukir etu ho naan, saboko etu ho naan, fruta no sobremesa. Grupu kulinária seluk mós sei partisipa hodi aprezenta variedade hahán ne’ebé bazeia ba produtu lokál.
Atu kompleta preparasaun ba feira nasionál, Agostinho Ximenes husu Xefe Suku no administradór postu administrativu sira atu identifika no rekomenda grupu seluk ne’ebé iha produtu no kulinária atu aprezenta iha eventu refere.
Entertantu kona-ba preparasaun bidu tradisionál nian, STL seidauk hetan komentáriu husi responsavel Asuntu Arte no Kultura iha Munisípiu Baucau, tanba sei hala’o hela servisu balu iha fatin seluk.
(tom)
