Hamlaha Grave, Agrikultura Seidauk Forte

Foto: Espesial

DÍLI, STLTIMORLESTE.com — Hamlaha grave nafatin sai dezafiu ba Timor-Leste, enkuantu agrikultura seidauk forte atu garante seguransa ai-han, ho pontuasaun 32.5 iha Índise Global ba Hamlaha (GHI) 2026.

Pontuasaun ne’e hatama Timor-Leste iha kategoria hamlaha grave, ne’ebé hamosu preokupasaun kona-ba asesu família sira ba ai-han sufisiente no nutritivu.

Índise Global ba Hamlaha uza indikadór oioin atu sukat situasaun hamlaha, inklui subnutrisaun, malnutrisaun iha labarik no mortalidade labarik. Pontuasaun índise nian la’ós persentajen populasaun ne’ebé hamlaha.

Kompara ho 2018, pontuasaun Timor-Leste aumenta 5.2 pontu. Aumentu ne’e hatudu katak problema hamlaha no nutrisaun kontinua presiza atensaun.

Produtividade agríkola ne’ebé ki’ik, seca, inundasaun no udan ne’ebé la regulár sai obstákulu ba produsaun ai-han. Kondisaun sira-ne’e limita kapasidade agrikultór lokál atu fornese ai-han ba merkadu.

Dependénsia ba ai-han importadu mós aumenta vulnerabilidade família sira bainhira presu iha merkadu muda.

Família ho rendimentu ki’ik enfrenta difikuldade, atu sosa ai-han nutritivu bainhira kustu moris aumenta.

Agrikultura ne’ebé seidauk forte limita kapasidade produsaun lokál, atu responde ba nesesidade populasaun.

Situasaun ne’e hamosu kestaun kona-ba investimentu iha agrikultura, no medida governu nian atu hametin seguransa ai-han.

Akademiku Universidade da Paz (UNPAZ), Paulino de Araujo, hato’o preokupasaun kona-ba pontuasaun Timor-Leste nian, ne’ebé aumenta 5.2 pontu kompara ho 2018.

Nia konsidera katak situasaun ne’e presiza atensaun sériu, tanba hamlaha no nutrisaun la’ós de’it problema asesu ba ai-han, maibé mós bele afeta dezenvolvimentu labarik no kualidade rekursu umanu.

Paulino hatutan katak pontuasaun GHI tenke komprende tuir indikadór ne’ebé índise ne’e sukat, la’ós interpreta hanesan persentajen ema ne’ebé hamlaha iha Timor-Leste.

“Pontuasaun 32.5 ne’e reprezenta pontuasaun índise, la’ós persentajen populasaun ne’ebé hamlaha,” dehan Paulino ba STL, iha Largo Lecidere, Díli, Tersa (27/10/2026).

Nia mós hato’o preokupasaun katak, aumentu pontuasaun ne’e hatudu dezafiu ne’ebé kontinua iha seguransa ai-han no nutrisaun.

Tanba ne’e, presiza esforsu konsistente atu hadi’a produsaun agríkola lokál no asesu ba ai-han nutritivu.

Iha parte seluk, Observadór Ekonomia, Samuel da Silva, konsidera pontuasaun ne’e nu’udar indikadór katak polítika seguransa ai-han seidauk fó rezultadu ne’ebé sufisiente.

Tuir Samuel, problema ne’e la’ós de’it produsaun ai-han ne’ebé menus, maibé mós distribuisaun ne’ebé seidauk efisiente, no rendimentu família ne’ebé limitadu atu sosa ai-han nutritivu. Mudansa klimátika mós kontinua ameasa agrikultór sira.

“Pontuasaun 32.5 ne’e sinál perigu ba ita nia ekonomia. Bainhira hamlaha sei grave, produtividade umanu mós tun. Governu tenke haree fali polítika subsídiu no investe maka’as iha agrikultura sustentavel, atu nune’e ita la depende de’it ba importasaun,” dehan Samuel.

(car)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *