Konsellu Ministrus Aprova Medida Ekonomia no Infraestrutura

Reuniaun Konsellu Ministru. (Foto: STL/Joseph Koa)

DILI, STLTIMORLESTE.com — Konsellu Ministrus iha sorumutu ne’ebé hala’o iha Palásiu Governu, Dili, kuarta-feira (28/10), aprova diploma jurídiku kona-ba pagamentu eletróniku, estabelesimentu kapitál sosiál Banku Nasionál Dezenvolvimentu Timor-Leste (BNDTL), kooperasaun bilaterál ho Repúblika Korea, no rejime aprovizionamentu espesiál ba infraestrutura sira iha Dili, iha preparasaun ba Prezidénsia Timor-Leste ba ASEAN iha 2029.

Enkontru Konselhu Ministru nee lidera husi Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmao iha Palasiu Governu Dili, Kuarta (28/10/2026) konsege aprova mós alterasaun ba orsamentu ne’ebé destina ba transladasaun restus mortais preladus katólikus sira hosi Portugal ba Timor-Leste no organizasaun serimónia relasionada.

Pagamentu Eletróniku Sei Sai Obrigatóriu

Konsellu Ministrus aprova projetu Dekretu-Lei kona-ba Rejime Jurídiku ba Utilizasaun Instrumentu Pagamentu Eletróniku iha ezersísiu atividade ekonómika, ne’ebé aprezenta hosi Vise-Primeiru-Ministru no Ministru Koordenadór Asuntus Ekonómikus, Francisco Kalbuadi Lay, hamutuk ho Governadór Banku Sentrál Timor-Leste (BCTL), Hélder Lopes.

Diploma ne’e estabelese obrigasaun ba operadór atividade ekonómika sira atu disponibiliza no simu instrumentu pagamentu eletróniku, ho objetivu atu aumenta efisiénsia, seguransa, transparénsia no rastreabilidade tranzasaun finanseira, no promove dezenvolvimentu sistema pagamentu nasionál.

Rejime ne’e aplika ba operadór atividade ekonómika iha territóriu nasionál, fornesedór servisu pagamentu ne’ebé hetan autorizasaun hosi BCTL, Administrasaun Públika no entidade públika sira seluk.

Maibé, diploma ne’e fó exesaun ba vendedór ambulante sira no atividade ne’ebé hala’o iha área remota sira ne’ebé laiha kondisaun téknika, teknolojia ka infraestrutura atu uza instrumentu pagamentu eletróniku.

Operadór sira ne’ebé sujeitu ba obrigasaun foun ne’e sei iha períodu adaptasaun fulan neen. Diploma sei tama iha vigór iha loron dahuluk fulan tuirmai hafoin publikasaun.

Estadu Aloka US$ 30 Miliaun ba BNDTL
Konsellu Ministrus aprova projetu Rezolusaun Governu nian ne’ebé aprezenta hosi Ministra Finansas, Santina José Rodrigues F. Viegas Cardoso, kona-ba estabelesimentu kapitál sosiál Banku Nasionál Dezenvolvimentu Timor-Leste, S.A. (BNDTL).

Rezolusaun ne’e aprova kapitál sosiál ho montante US$ 30 miliaun, ne’ebé Estadu subscreve tomak, no autoriza ezekusaun despeza ba finalidade ne’e to’o 31 Dezembru 2026, liuhosi dotasaun Orsamentu Jerál Estadu ba tinan 2026.

Estabelesimentu kapitál sosiál ne’e sai rekizitu préviu ba BNDTL atu husu autorizasaun hosi BCTL.

Banku ne’e nia misaun mak promove dezenvolvimentu ekonómiku sustentável no inkluzivu, liuhosi fornese solusaun finansiamentu adekuadu ba empreza no projetu nasionál sira, atu kompleta no apoia sistema bankáriu komersiál no sistema finanseiru ne’ebé eziste ona.

Timor-Leste no Korea Hametin Kooperasaun
Konsellu Ministrus aprova Memorandu Entendimentu entre Ministériu Negósius Estranjeirus no Kooperasaun Timor-Leste no Ministériu Negósius Estranjeirus Repúblika Korea kona-ba kriasaun mekanizmu konsultasaun bilaterál.

Mekanizmu ne’e sei permite nasaun rua hala’o konsultasaun periódika hodi hametin relasaun diplomátika no kooperasaun, troka hanoin kona-ba asuntu bilaterál, rejionál no internasionál ne’ebé sai interese komún, no avalia progresu kooperasaun iha área sira hanesan komérsiu, ekonomia, saúde, edukasaun, siénsia, teknolojia no agrikultura.

Konsultasaun sei hala’o entre funsionáriu sénior hosi ministériu negósius estranjeirus nasaun rua nian, dala ida kada tinan rua ka bainhira parte sira konsidera nesesáriu.

Enkontru sira sei hala’o alternadamente iha Timor-Leste no Repúblika Korea.

Dili Prepara Infraestrutura ba ASEAN 2029

Konsellu Ministrus aprova projetu Dekretu-Lei ne’ebé aprezenta hosi Ministru Obras Públikas, Samuel Marçal, kona-ba rejime espesiál aprovizionamentu ba konstrusaun infraestrutura, ho objetivu atu hadi’a asesibilidade no reabilitasaun Sidade Dili iha preparasaun ba eventu sira relasionadu ho Prezidénsia Timor-Leste ba ASEAN iha 2029.

Diploma ne’e estabelese prosedimentu aprovizionamentu espesiál atu simplifika prosesu ezekusaun projetu prioritáriu sira, hodi garante obra sira remata tuir prazu ne’ebé planeia ona.

Intervensaun sira inklui seksaun neen hosi estrada sira iha Dili, hadi’a estrada no dalan ba ema ne’ebé la’o ain, reabilita espasu públiku, troka sistema eletrisidade públika ne’ebé instala iha leten ba sistema rai-okos, no instala ka prepara infraestrutura ba saneamentu, abastesimentu bee-moos no telekomunikasaun.

Ba ezekusaun projetu sira-ne’e, diploma permite uza prosedimentu solisitasaun kotasaun ka ajuste diretu, la haree ba valór kontratu, maibé tenke kontinua kumpre prinsípiu no regra seluk ne’ebé aplika ba aprovizionamentu públiku no ezekusaun despeza públika.

Ministériu Obras Públikas no empreza públika sira ne’ebé iha nia tutela sei responsavel ba implementasaun projetu. Komisaun Nasionál Aprovizionamentu, I.P., sei jere prosedimentu aprovizionamentu, enkuantu Ajénsia Dezenvolvimentu Nasionál, I.P., sei kontinua hala’o verifikasaun téknika no finanseira tuir kompeténsia ne’ebé lei determina.

Medida ne’e iha objetivu atu prepara Dili ba eventu internasionál sira relasionadu ho Prezidénsia ASEAN, no iha tempu hanesan hadi’a sirkulasaun rodoviária, dalan ba ema ne’ebé la’o ain, espasu urbanu no infraestrutura públika.

Governu Aumenta US$ 254.990 ba Transladasaun Restus Mortais

Konsellu Ministrus aprova projetu Rezolusaun Governu nian ne’ebé aprezenta hosi Ministru Administrasaun Estatál, Tomás do Rosário Cabral, kona-ba alterasaun dahuluk ba Rezolusaun Governu n.º 19/2026, loron 1 Abríl.

Rezolusaun orijinál determina montante másimu despeza ba prosesu transladasaun restus mortais preladus katólikus sira ne’ebé hala’o knaar pastorál iha Timor-Leste.

Alterasaun foun ne’e aumenta montante másimu hosi US$ 600.000 ba US$ 854.990, atu kobre kustu transladasaun restus mortais preladus sira hosi Portugal ba Katedrál Dili, inklui serimónia funerál no omenajen relasionada.

Aumentu ho montante US$ 254.990 ne’e destina atu kobre kustu adisionál sira ne’ebé Komisaun Interministeriál responsavel ba organizasaun serimónia aprova ona.

Kustu adisionál sira-ne’e inklui reprezentasaun institusionál Governu nian iha serimónia sira iha Katedrál Évora, Portugal, ezekusaun obra monumentu Mehara, no serimónia sira ne’ebé hala’o iha Bali, Indonézia.

(jos)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *