DÍLI, STLTIMORLESTE.com – Reativa arte marsiais iha Timor-Leste tenke akompaña ho kontrolu rigorozu, disiplina no responsabilidade, atu evita konflitu no violénsia entre grupu sira ne’ebé bele ameasa seguransa komunidade.
Reativasaun atividade arte-marsiais sai kestaun importante, tanba durante tinan barak atividade grupu balun sai fonte konflitu iha sosiedade. Situasaun ne’e hamosu preokupasaun kona-ba seguransa bainhira atividade sira-ne’e reativa fali.
Liberdade atu hala’o atividade arte-marsiais presiza akompaña ho regra ne’ebé klaru. Kontrolu ba membru no lider grupu sira sai parte importante atu prevene konflitu, no garante katak atividade ne’e la prejudika komunidade.
Reativasaun ne’e mós sai teste ba kapasidade Governu no instituisaun relevante sira atu asegura katak, atividade arte-marsiais la fila fali ba situasaun ne’ebé durante tinan barak hamosu violénsia entre grupu.
Observadór Polítika, António Magno, apoia deklarasaun Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão kona-ba reativasaun arte-marsiais, ne’ebé tenke akompaña ho kontrolu rigorozu, disiplina no responsabilidade.
Tuir António, deklarasaun Xefe Governu nian reflete preokupasaun povu, kona-ba konflitu arte-marsiais iha tempu liubá. Nia konsidera katak, liberdade ne’ebé la akompaña ho kontrolu bele hamosu fali violénsia.
“Primeiru-Ministru koalia loos. Reativa ne’e labele signifika livre atu halo tuir hakarak. Tenke iha kontrolu rigorozu, disiplina no responsabilidade. Se laiha kontrolu, ita sei fila fali ba violénsia,” António dehan.
Nia hato’o deklarasaun ne’e ba STL, iha Dili, Kinta-feira (04/11/2026), hodi husu Governu atu garante kapasidade Komisaun Reguladora Arte-Marsiais (KRAM), no instituisaun seguransa sira atu monitoriza grupu ne’ebé reativa.
António subliña katak Ministériu Interiór no Ministériu Juventude, Desportu, Arte no Kultura (MJDAC) tenke hala’o kontrolu ne’ebé forte, atu atividade arte-marsiais bele dezenvolve hanesan desportu no edukasaun.
“Reativa la’ós atu fó espasu ba konflitu. Reativa ne’e atu eduka sira sai desportu no sidadaun di’ak. Kontrolu husi Ministériu Interiór no MJDAC tenke forte,” nia hatutan.
Nia mós husu lider arte-marsiais sira atu hatudu responsabilidade no kolabora ho Estadu. Lider sira tenke kontrola membru atu organizasaun la sai fatin ne’ebé hamosu instabilidade iha komunidade.
“Se lider sira la kontrola sira-nia membru, Estadu tenke foti asaun. Disiplina mak xave. La iha disiplina, la iha futuru ba arte-marsiais,” António afirma.
Iha parte seluk, Akademista Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL), Daniel Sarmento, konsidera katak reativasaun arte-marsiais la bele depende de’it ba kontrolu seguransa, maibé presiza mós edukasaun sívika no mudansa mentalidade juventude nian.
Daniel esplika katak Governu tenke fó atensaun ba formasaun no diálogu, atu joven sira komprende katak arte-marsiais nu’udar atividade desportiva no kulturál, la’ós fatin atu hatudu forsa hasoru malu.
“Kontrolu rigorozu importante, maibé labele para iha ne’ebá. Governu tenke investe iha edukasaun sívika, diálogu no desportu, atu joven sira komprende arte-marsiais nu’udar desportu no kultura,” Daniel dehan.
Nia hatutan katak kolaborasaun entre Estadu no universidade sira bele ajuda fó formasaun kona-ba dame no rezolusaun konflitu, hodi transforma arte-marsiais sai atividade pozitivu ba dezenvolvimentu juventude.
Daniel konsidera katak mudansa mentalidade importante, tanba kontrolu seguransa mesak la sufisiente se membru sira seidauk komprende responsabilidade no respeitu ne’ebé tenke iha durante hala’o atividade arte-marsiais.
Entretantu, Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão, iha Palásiu Prezidensiál, Kuarta-feira (04/11/2026), husu katak reativasaun arte-marsiais tenke akompaña ho kontrolu rigorozu, disiplina no responsabilidade atu evita konflitu entre grupu.
“Arte ne’e katak, treinu didi’ak tiha grupu ida ho grupu ida ba halo, hatudu ida ne’ebé manán, la’ós fali oho malu, la’ós fali tuda malu,” Xanana dehan.
Xefe Governu enfatiza katak atividade arte-marsiais la’ós atu estraga ema-nia uma ka propriedade, maibé atu dezenvolve abilidade, disiplina no respeitu entre membru sira.
“Estraga ema-nia uma, ema-nia sasán sira ne’e hotu, ida ne’e la’ós arte,” Primeiru-Ministru hatutan.
Xanana mós alerta lider grupu arte-marsiais sira atu kontrola sira-nia membru iha fatin hotu, atu atividade ne’ebé reativa labele hamosu problema seguransa iha komunidade.
Primeiru-Ministru reafirma katak arte-marsiais tenke sai instrumentu atu promove dame, respeitu no unidade iha sosiedade, la’ós atividade ne’ebé hamosu violénsia ka fahe komunidade.
(car)






