TL–EUA Hametin Parseria Estratejika Bilateral

Foto: STL/Jeniche da Costa

MANILA, STLTIMORLESTE.com – Timor-Leste (TL) no Estadus Unidus hametin parseria estratéjika iha diplomásia, seguransa no dezenvolvimentu, liu husi diálogu bilaterál.

Primeiru-Ministru (PM) Timor-Leste, Kay Rala Xanana Gusmão, diskute oportunidade kooperasaun ho Subsekretária ba Asuntu Polítiku Departamentu Estadu Estadus Unidus, Alison Hooker.

Enkontru bilaterál ne’e hala’o iha Manila, Filipina, segunda-feira (16/11), iha ámbitu Simeira ASEAN ba dala-49.

Iha diskusaun foka ba transformasaun relasaun bilaterál, hosi asisténsia dezenvolvimentu tradisionál ba parseria estratéjika iha área oioin.

Área kooperasaun inklui polítika, diplomásia, ekonomia, seguransa, defeza, edukasaun no dezenvolvimentu rekursu umanu.

Timor-Leste hato’o apresiasaun ba kontribuisaun Estadus Unidus durante luta ba independénsia no harii instituisaun demokrátika.

Governu konsidera Estadus Unidus nu’udar parseiru importante ba dame, estabilidade, demokrásia no prosperidade iha rejiaun Indo-Pasífiku.

Atu hametin koordenasaun, Governu propoin estabelese Diálogu Estratéjiku Timor-Leste–EUA, nu’udar mekanizmu konsultasaun bilaterál anuál.

Mekanizmu ne’e sei identifika área kooperasaun no promove interese komún entre nasaun rua.

Iha kontestu rejionál, Timor-Leste reafirma kompromisu atu hametin Sentralidade ASEAN no kooperasaun ho parseiru internasionál.

Governu mós hakarak aproveita programa kooperasaun EUA–ASEAN, liuliu iha formasaun no kapasitasaun funsionáriu públiku.

Programa sira ne’e sei apoia dezenvolvimentu lideransa jerasaun foun no integrasaun efetiva Timor-Leste iha instituisaun ASEAN.

Kooperasaun marítima no ekonomia azúl mós sai prioridade iha diskusaun bilaterál entre nasaun rua.

Timor-Leste buka dezenvolve kapasidade marítima, hametin seguransa tasi no formasaun guarda kostál.

Kooperasaun ne’e mós inklui aplikasaun lei, jestaun dezastre no operasaun buka no salva.

Iha área defeza, Timor-Leste reafirma importánsia parseria ho Estadus Unidus ba dezenvolvimentu instituisaun defeza nasionál.

Governu hakarak kontinua negosiasaun kona-ba Akordu Kuadru Kooperasaun Defeza (Defense Cooperation Framework Agreement).

Timor-Leste mós propoin reativa Diálogu Bilaterál Defeza (Bilateral Defense Dialogue) entre nasaun rua.

Mekanizmu rua ne’e sei fasilita formasaun, ezersísiu konjuntu no troka esperiénsia militár entre F-FDTL no forsa armada Estadus Unidus.

Iha parte asisténsia externa, diskusaun mós aborda mudansa polítika asisténsia Estadus Unidus.

Mudansa ne’e tuir órden ezekutiva ne’ebé Prezidente Donald Trump asina iha 20 Janeiru 2025, atu reviza programa asisténsia externa.

Maski nune’e, programa balun kontinua, inklui Peace Corps, Pacific Partnership, kooperasaun defeza no seguransa.

Programa seluk, inklui Millennium Challenge Corporation (MCC) Compact ho valór US$420 millaun no programa USAID, enfrenta prosesu terminasaun ka redusaun.

Situasaun ne’e hatudu nesesidade ba Timor-Leste atu diversifika parseiru dezenvolvimentu no hametin kapasidade nasionál.

Governu mós buka oportunidade kooperasaun foun ho parseiru bilaterál no multilaterál sira.

Entertatu inkontru ne’e iha objetivu atu hametin komprensaun mútua, identifika interese komún no dezenvolve kooperasaun ne’ebé fó benefísiu ba nasaun rua.

Iha enkontru ne’e, PM Kay Rala Xanana Gusmão akompaña hosi Vise-Primeiru-Ministru Francisco Kalbuadi Lay.

Delegasaun inklui mós Ministru Negósius Estranjeirus no Kooperasaun, Bendito dos Santos Freitas.

Akompaña mós hosi Vise-Ministra ba Asuntu ASEAN, Milena da Costa Rangel, no Ministra Finansas, Santina Cardoso.

Xefe Gabinete Primeiru-Ministru, Elizabeth Exposto, mós integra iha delegasaun Timor-Leste.

(jen)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *