Bendita Sarmento Inan Faluk Ida Ne’ebé Hein Esperansa iha Uma Aat

BAGUIA, STLTIMORLESTE.com – Iha Aldeia Alawa, Suku Alawa Kraik, Postu Administrativu Baguia, Munisípiu Baucau, iha inan faluk ida naran Bendita Sarmento, ne’ebé durante tinan barak enfrenta moris susar iha kondisaun uma ne’ebé ho kondisaun aat.

Bendita Sarmento moris iha loron 18 Jullu 1947, iha Baguia. Iha nia idade tinan 79, nia kontinua luta atu moris loroloron, ho esperansa ne’ebé seidauk mate maski hasoru situasaun ekonomia ne’ebé difísil.

Nia fonte rendimentu prinsipál mak subsídiu idozu, maibé osan ne’e la sufisiente atu kobre nesesidade bázika loroloron.

Uma ne’ebé nia hela mós sai hanesan símbolu ida husi nia sofrimentu. Kalen uma nian frujun, no didin ne’ebé konstrui ho au aat no nakfera, la fó seguransa no konfortu ba nia moris. Iha kondisaun hanesan ne’e, Bendita kontinua enfrenta loron ida ba loron seluk, ho limitasaun barak.

Maski nune’e, nia laran nafatin nakonu ho esperansa atu hetan moris ne’ebé di’ak liu.

Domingu, 15 Novembru 2026, sai loron ida ne’ebé Bendita sei lembra kleur. Ekipa Prezidénsia Repúblika to’o iha nia uma entrega apoiu nesesidade bázika, tuir orientasaun Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta.

Iha momentu ne’ebá, Bendita la subar nia sentimentu. Ho laran haksolok no agradese, nia hato’o obrigadu ba Prezidente Repúblika, ne’ebé nia bolu ho domin hanesan avó.

“Obrigada ba Avó Ramos. Ha’u husu se bele halo netik uma ida ba ha’u,” dehan Bendita ho nia esperansa.

Pedidu ne’e simples, maibé iha signifikadu boot. Ba Bendita, uma ne’ebé seguru no dignu la’ós de’it fatin atu toba, maibé fatin atu moris ho dame, proteksaun no dignidade iha nia idade ferik.

Apoiu ne’ebé ekipa Prezidénsia Repúblika entrega ba nia inklui foos, mina, manu-tolun, esprimbet, ekipamentu toba no osan ne’ebé mai husi bolsu pesoál Prezidente Repúblika.

Ba ema balu, buat hirak ne’e bele haree hanesan nesesidade normál. Maibé ba Bendita, apoiu ne’e iha valór boot tanba bele ajuda hamenus todan moris ne’ebé nia enfrenta durante loron barak.

Asesór Sosiedade Sivil Prezidénsia Repúblika, Quintiliano Moniz, esplika katak apoiu ne’e tuir orientasaun Prezidente José Ramos-Horta atu ajuda sidadaun sira ne’ebé moris iha situasaun vulnerável.

Nia konfirma katak osan ne’ebé entrega ba Bendita mai husi bolsu pesoál Prezidente Repúblika, nu’udar parte husi apoiu ba nesesidade bázika.

Kona-ba pedidu Bendita atu hetan uma dignu, Quintiliano hatete katak Prezidénsia sei halo koordenasaun ho autoridade lokál atu verifika estatutu rai no rekizitu sira ne’ebé presiza kumpre.

“Ita sei halo uma, maibé sei presiza rekizitu sira: uluk estatutu rai tenke iha, segundu tenke iha jerasaun ruma hela ho nia atu kontinua hela iha uma ne’e,” dehan Quintiliano.

Hanesan ne’e, esperansa Bendita nian seidauk remata. Iha prosesu ida ne’ebé presiza koordenasaun no verifikasaun, maibé nia pedidu kona-ba uma seguru sai ona parte husi atensaun autoridade sira nian.

Bendita la’ós mesak: komunidade mós hein atensaun

Iha komunidade Alawa Kraik, situasaun vulnerabilidade la limita de’it ba Bendita. Iha sidadaun seluk ne’ebé enfrenta moras, defisiénsia fízika no difikuldade ekonomia.

Xefe Aldeia Alawa, Duarte Manuel Rodrigues, hato’o apresiasaun ba Prezidénsia Repúblika tanba fó atensaun ba komunidade vulnerável. Nia husu atu autoridade sira kontinua haree nesesidade inan-aman no sidadaun sira ne’ebé moris iha kondisaun difísil, hahú husi aldeia, suku, postu administrativu to’o munisípiu.

Duarte mós afirma katak autoridade lokál prontu atu apoia programa Governu nian hodi hadi’a kondisaun moris komunidade vulnerável.

“Ita nu’udar xefe aldeia no xefe suku, ita nia responsabilidade mak tau matan ba ita-nia komunidade, liuliu inan-aman sira ne’ebé enfrenta moris susar,” nia dehan.

Xefe Suku Alawa Kraik, João Baptista António Alves, mós hato’o agradese ba ekipa Prezidénsia Repúblika ne’ebé vizita no fahe apoiu ba komunidade.

Maibé nia hatete katak iha suku ne’e, Bendita la’ós ema mesak ne’ebé presiza apoiu. Iha sidadaun vulnerável seluk ne’ebé presiza atensaun husi autoridade kompetente.

Nia temi naran Daniel Ximenes, ne’ebé sofre stroke no agora enfrenta difikuldade atu hamriik, no Tomas Menezes, husi Aldeia Uasufa, ne’ebé hasoru obstákulu atu asesu ba direitu tanba falta dokumentu identidade no dokumentu RDTL.

Tanba ne’e, nia husu atu autoridade kompetente sira fó atensaun ba sidadaun vulnerável hotu, atu sira bele hetan asesu ba apoiu no nesesidade bázika.

Esperansa ida ne’ebé presiza sai realidade

Istória Bendita Sarmento la’ós de’it istória kona-ba inan faluk ida ne’ebé simu apoiu ai-han no nesesidade loroloron. Ne’e mós istória kona-ba ema ida ne’ebé durante tinan barak tahan moris susar, maibé kontinua hein oportunidade atu moris ho dignidade.

Ita bele imajina katak ba Bendita, uma ida ne’ebé metin, ho kalen no didin ne’ebé seguru, sei sai buat ida ne’ebé boot liu duké buat materiál seluk. Uma ne’e bele fó seguransa iha tempu udan no anin, no fó fatin ne’ebé di’ak atu nia kontinua moris iha nia idade ferik.

Apoiu ne’ebé Prezidénsia Repúblika entrega hatudu katak iha ema sira ne’ebé haree no rona sofrimentu komunidade vulnerável. Maibé, istória Bendita mós lori mensajen ida ba sosiedade no autoridade hotu: ema kiak, inan-aman ferik no sidadaun ho defisiénsia la bele husik hela iha kotuk.

Tanba iha realidade, dignidade la’ós priviléjiu ba ema riku de’it. Ema hotu iha direitu atu moris ho seguransa, hetan atensaun no hetan oportunidade atu moris ho dignidade.

Ba Bendita Sarmento, esperansa ne’ebé nia hato’o iha loron ne’ebá mak simples: uma ida ne’ebé seguru, atu bele kontinua moris ho hakmatek iha nia tinan sira ne’ebé sei mai.

(eme)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *