GLENO, STLTIMORLESTE.com – Balkaun Uniku Munísipiu Ermera hahu husi inisiu Abríl too mai Junhu 2026 halo ona atendimentu publiku bá komunidade sira hamutuk 1, 412, neebe kompostu husi rejistu sivil 423 no bilhete identidade (BI) 989.
Koordenador Balkaun Uniku Munisipiu Ermera, Ivonia Lemos de Araujo hatete, balkaun uniku nia atendementu ba publiku nee iha kada semana. Neebe iha kada semana nee fahe tuir loron neebe determina.
Porezemplu hanesan iha Segunda no Tersa halo rejistu kriminal. Iha rejistu kriminal nee kada loron ida halo atendimentu ba ema nain 25, husi nee numeru 20 atende ba komunidade ho kondisaun norma, no 5 nee atende ba komunidade espesial sira.
Tuir nia, rejistu kriminal neebe halo iha nee, nia prosesu lao normal iha Segunda ho Tersa, no iha Sesta mak sira foin bele foti. Depois iha Kuarta no Kinta sei halo atendimentu ba iha BI.
“Iha nee kada loron ita atende ema nain 50, entaun husi numeru nee katak semana ida atende ba ema nain 50. Husi numeru 50 pesoas kada loron nee, 40 pesoas atende ba komunidade neebe ho kondisaun normal no nain 10 ita atende ba komunidade ho kondisaun espesial. Porezemplu hanesan idozu, inan isin rua, inan oan nurak, neebe oan husi idade tinan 1 mai kraik. Nunee mos ba ema sira neebe mak moras, sira nee ita atende espesial. Maibe kuandu bainhira mak ema kondisaun espesial sira mai liu husi numeru 10, ita nafatin halo atendimentu ba sira no bele aumenta tan ema nain 5 hanesan nee, maibe ba ema ho kondisaun normal mantein nafatin ho numeru 50 nee,” dehan nia ba jornalista iha Gleno, Kinta (02/07/2026).
Nia afirma, balkaun uniku nee foin halo inaugurasaun iha loron 25 de Marsu 2026, nunee atendimentu efetivu nee hahu iha Abril nia laran.
” Entaun hahu husi Abril ate Junhu atende ona ba rejistu kriminal nian nee ba ema 423 no BI atende ona 989 pesoas. Husi numeru rua nee hahu atende husi Abril mai too Junhu nian, fulan tuir mai nian seidauk,” nia tenik.
Nia haktuir, iha balkaun uniku nee halo atendimentu prioridade ba ema sira neebe seidauk iha BI, no sira neebe hakarak halo bele. Nunee mos ba ema sira neebe mak BI mate ona hakarak atu renova fali, depende fali ba sira.
Ba sira neebe mak BI lakon, depois hakarak halo fali sira nia BI balkaun uniku atende nafatin.
Kriteiru ba ema neebe atu prosesa ka halo foun, sira presiza lori kartaun RDTL orijinal no foto kopia tahan ida. Ba sira neebe idade 17 ba leten ona tenke lori mos kartaun eleitoral foto kopia tahan ida no foto koloridu 3×4 nee tahan rua. Ba BI la presiza tinan 17 mak foin halo lae, maibe bainhira nia tama ona ba tinan 12 nia bele halo ona BI. Entaun ba sira neebe mak seidauk iha kartaun eleitoral sira bele lori deit RDTL asli no foto kopia tahan ida no foto koloridu 3×4 tahan rua.
Husi total neebe halo ona nee laos deit halo foun, maibe iha renova iha mos sira neebe halo lakon. Kriteira ba ida neebe halo foun, renova no halo lakon nee la hanesan. Ida neebe mensiona primeiru nee ba sira neebe mak atu halo foun, ba sira neebe mak renova sira presiza lori kartaun BI neebe mate ona no lori eleitoral foto kopia tahan ida nomos lori ho sira nia sertidaun RDTL para halo konfirmasaun fila fali, hodi detekta hetan antes fo sai.
Ba sira neebe renova la presiza lori foto, kona ba sira neebe lakon lori nafatin sertidaun RDTL no BI nebe lakon nia foto kopia karik iha, nunee mos sira tenke hasai deklarasaun husi suku no lori ba asina husi Komandante PNTL Munisipiu, para hatudu katak sira nia BI nee lakon duni, depois nee mak foin prosesa.
Nia dehan, dezafiu neebe mak hasoru iha balkaun nee, bele dehan daudaun nee komunidade hahu komprende kona ba prosesu atendimentu sira, liu-liu kona ba limitasaun komunidade nian kona ba numeru 50 pesoas nian nee, sira komprende, kontenti no kolabora diak.
Dezafiu neebe ami hasoru iha nee mak bainhira eletrisidade mate. Tanba bainhira mate, halo komunidade neebe forma barak no naruk, ita labele halo atendimentu bá sira tanba eletrisidade falha. Bainhira eletrisidade falha, linha internet mos lao ladun diak, entaun prosesu atendimentu tenke estende fali ba loron aban. Porezemplu sira mai loron Kuarta, iha Kinta fali mak sira bele mai kontinua fali ita halo prosesa atendimentu,” nia haktuir.
Problema seluk mak hanesan bainhira ahi lakan hela, maibe linha internet mak falha, entaun prosesu atendimentu sira paradu. Situasaun nee halo komunidade sira neebe hela dok, gasta ona tempu mai, dala ruma labele prosesu sira nia dokumentu.
“Ami hanoin makaas liu mak komunidade sira neebe hela dok, tanba sira gasta tempu too mai dala ruma sira labele prosesu sira nia dokumentu ida tanba linha internet neebe labele suporta. Ida nee ami hanoin dezafiu los.
Tuir nia, stok kartaun neebe iha nee uza kada trimestri, kada trimestri nee ba fulan 3 nia laran. Ba fulan 3 nee fulan ida kotuk hahu husi Abril mai too iha Junhu, ninia stok hotu ona, kontinua tama ba iha stok nebe foun, no ida nee stok preparadu hodi nafatin garante atendimentu ba komunidade sira atu hetan nafatin sertifikadu ida neebe orijinal, no halo BI karik sira hetan blanko.
Stok kada trimester nee bazeia ba atendementu, porezemplu hanesan kada fulan ida atendementu efetivu nee dala hira, karik hanesan semana ida nia tenke atende BI nee dala lima, entaun sura 100×5 depois hatene total, nunee vezes fali ba iha fuan tolu nia laran, entaun nia stok nee sura husi nee deit.
Ho preokupasaun neebe sira hasoru, nia parte rekomenda ba governu presiza hadia linha internet, atu nunee prosesu atendimentu ba publiku nafatin lao ho diak no hetan satisfasaun husi komunidade, tanba komunidade balun nee lakohi atu hatene problema, sira hatene deit mak tenke prosesa. No ida seluk nee iha prosesu nia laran hela, karik superior sira mos koalia ona katak, sira sei prepara gerador ida mai iha balkaun nee.
Iha fatin hanesan, Komunidade Imelsia Xavier Soares dehan, nia mai forma sedu iha balkaun nee atu renova nia BI neebe atu expira ona. Nunee tenke mai sedu hodi foti numeru bainhira atu tama ba prosesu iha balkaun laran.
Hau ho kolega sira neebe forma barak iha nee, agora foin komesa atu hahu tanba oras tuku 8 ho balun. Numeru hau foti ona, agora hein hela prosesu atendementu husi balkaun bazeia ba numeru neebe ami foti nee,” dehan nia.
Nia dehan, sistema iha nee kada loron simu deit ema nain 50, ida nee mak horiseik mai forma iha nee funsionariu husi balkaun nee labele halo atendementu maske sira nia oras servisu seidauk hotu, neebe foin tuku 10. Husu ba sira, sira nia razaun mak dehan tanba komputer no sistema labele simu ema liu husi 50.
Iha Kuarta nee ami mai iha nee antrian maibe sira labele atende, maske sira nia oras servisu nee falta oras rua nian laran. Sira nia razaun mak dehan, labele atende liu ema nain 50. Nee mak ohin ami mai sedu fali,” dehan nia.
Nia rekomenda ba governu, iha Munisipiu Ermera nee iha postu hira kedas, se kuandu halo sistema hanesan nee diak liu ba oin nee simu ema tuir postu deit, atu nunee diak liu.
Hanesan ami sira hela iha Gleno nee diak, maibe kuitadu oinsa ho maluk sira neebe mai husi Postu sira neebe dok hanesan Atsabe no Hatulia. Tanba sira mai husi dok gasta osan ba kareta mak mai, maibe too iha nee labele atende. Se karik sira nia famillia iha, sira bele ba toba iha familia, maibe laiha karik oinsa los ba,” tenik nia.
Nia katak, importansia husi balkaun uniku nee mak bainhira ema presiza atu halo kartaun sira. Tanba bainhira atu trata dokumentu ruma, ema presiza BI, eleitora inklui sertidaun sertidaun RDTL, entaun tenke mai antrian iha balkaun uniku nee hodi halo BI.
Ezemplu hanesan hau mai antrian iha nee, tanba atu renova BI. Hau nia BI sei hela fulan 7 mak expire, maibe bainhra hau ba kria kartaun iha banku BNU nian, sira labele atende tanba bazeia ba hau nia BI neebe fulan 7 besik expire ona,” tenik nia.
(dom)
