BAUCAU, STLTIMORLESTE.com – Ekipa Task Force Baucau Zero ba Rabies (BAZERA) la konsege kombate rabies iha Munisípiu Baucau.
Dadus husi BAZERA ne’ebé STL asesu iha loron 03 Setembru 2026 katak, inisiu fulan Janeiru to’o Agostu 2026, BAZERA rejistu ema ne’ebé asu tata hamutuk na’in 742 iha Munisípiu Baucau, kompostu feto no mane rezulta na’in haat mate no suspeita na’in ida.
Husi na’in 742 asu tata iha fulan Janeiru ne’ebé rejistu hamutuk na’in 46, Fevreiru na’in 27, Marsu na’in 43, Abríl na’in 78, Maiu na’in 152, Junhu na’in 149, Jullu na’in 107 no fulan Agostu rejistu na’in 140.
Ema na’in hirak ne’e rejistu iha Posru Administrativu Baucau Villa, na’in 480, Venilale na’in 82 kazu, Vemasse na’in 58, Laga na’in 43, Quelicai na’in 40, Baguia na’in 15, Matebian na’in 10 no Postu Administrativu Quelicai Antigu rejistu na’in 6, enkuantu sidadaun husi Munisípiu seluk ne’ebé rejistu iha Baucau hamutuk na’in 8.
Husi ema hirak ne’ebé rejistu asu tata, barak liu iha Postu Administrativu Baucau Vila ne’ebé aas liu iha Suku Bahu rejistu na’in 117, Tirilolo na’in 113, Gariuai na’in 77, Suku Uailili rejistu na’in 54, Buibau 28, Bucoli 19, Builai 16, Buruma 16, Hatu-Haco Venilale 21, Letemumo Quelicai 16, Vemasse 21 no Samalari 13.
Tuir klasifikasaun kanek kategoria III 60.9%, kategoria II 30.3%, kategoria I 8.8% no origen asu kategoria deskonosidu 490, hakiak rasik 147 no asu vijiñu nian ne’ebé tata 69.
Husu asu hirak nee rezultadu teste laboratóriu hatudu, 41 pozitivu rabies no lima negativu, iha ne’ebé husi ema na’in hirak ne’ebé asu tata hetan ona vasina dosis I na’in 627, dosis II na’in 568, dosis III na’in 568, dosis IV na’in 542, dosis V na’in 290 no RIG (imunoglobulina kontra rabies) na’in 173.
Xefe Suku Tirilolo, Elvino Freitas Belo komenta, kazu asu tata ema iha Suku Tirilolo, Postu Administrativu Baucau, aumenta maka’as, liuliu iha Aldeia Lutumutu no Betulale. Maibé, iha tempu ne’ebé ameasa rabies aumenta ne’e, asu sira iha área refere seidauk hetan vasinasaun husi parte kompetente, tanba razaun stock vasina ba asu laiha.
Nia katak, situasaun ne’e sai preokupasaun ba lideransa lokal no komunidade, tanba asu sira ne’ebé tata sidadaun sira iha área refere hetan rezultadu pozitivu ba rabies.
“Moras rabies ne’ebé mak iha, ita nia pesoal saúde sira inklui ami Autoridade Suku sira mós ba ona rona informasaun. Agora daudaun ne’e ita prevene de’it ona, katak Suku Tirilolo, liuliu iha Aldeia Lutumutu no Betulale, kazu rabies sa’e maka’as. Asu sira ne’ebé tata ne’e pozitivu hotu, katak sira tenke kontrola rutiña,” hateten Elvino.
Nia katak Suku Tirilolo atual konsidera nu’udar área ne’ebé iha risku ba rabies, tanba rejistu ona ema ema barak ne’ebé hetan tata husi asu, iha ne’ebé sidadaun sira hetan ona vasina, maibé problema boot agora mak falta stock vasina ba asu. Kondisaun ne’e halo asu sira iha Suku Tirilolo seidauk hetan programa vasinasaun.
“Sidadaun sira ne’e hetan hotu ona vasina, maibé agora daudaun ita nia stock vasina ba asu mak laiha. Tanba ne’e, ita nia asu sira iha Tirilolo seidauk hetan vasina,” nia afirma.
Kondisaun ne’e levanta pergunta kona-ba prontidaun sistema prevensaun rabies, liuliu bainhira númeru kazu tata asu aumenta no iha indikasaun katak balu husi asu ne’ebé tata ema hetan rezultadu pozitivu ba rabies.
Lideransa Suku Tirilolo ne’e apela ba nia komunidade sira atu aumenta kuidadu no halo prevensaun tuir orientasaun husi pesoal saúde. Bainhira ema hetan tata husi asu, tenke fase lalais kanek ho bee ne’ebé suli no sabão, hafoin lori ba fasilidade saúde ka Hospitál atu hetan avaliasaun no tratamentu apropriadu.
Elvino subliña katak falta vasina ba asu la’ós de’it problema kona-ba kontrolu animal, maibé sai ameasa direta ba seguransa saúde no vida komunidade.
“Vasina asu nian laiha ne’e, hanesan lideransa ita preokupa tebes. Tanba ne’e tenke tau atensaun ba ida ne’e, tanba ida ne’e komunidade ema, la’ós animal. Iha tinan hirak liubá Covid iha, ita salva ita nia komunidade sira, ida ne’e mós ita tenke salva ita nia komunidade sira,” nia hateten.
Tanba risku ne’e, lideransa Suku Tirilolo ezije Ministériu relevante atu aselera disponibilizasaun stock vasina ba asu iha Munisípiu Baucau, hodi permite autoridade kompetente halo vasinasaun ba asu sira no prevene propagasaun rabies.
“Ami nu’udar lideransa komunitáriu, ami ezije nafatin ba Ministériu Saúde aselera vasina ne’e, para tau iha Sentru Saúde no ospitál sira, para ita nia komunidade sira bainhira asu tata karik, ita prevene lalais,” nia rekomenda.
Liga asuntu ne’e, STL tenta konfirma Diresaun Servisu Veterinaria Munisípiu Baucau, ne’ebé atual responsabilidade fó vasina asu sira, maibé lakohi fó komentáriu. Nune’e mós tenta konfirma Diretor Servisu Munisípal Saúde Baucau, maibé laiha fatin atu fó komentáriu.
(tom)
