BAUCAU, STLTIMORLESTE.com – Komisaun Nasionál Eleisoens (CNE) husu Sekretariadu Tékniku Administrasaun Eleitorál (STAE) no Diresaun Konservatóriu Servisu Rejistu Notariadu Munisipál (DCSRNM) atu servisu hamutuk iha terrenu, hodi fasilita prosesu atualizasaun baze dadus eleitór no atendimentu ba sidadaun sira.
Komisária CNE, Teresinha Maria Noronha Cardoso hateten katak, enkontru koordenasaun ne’ebé hala’o entre CNE, STAE, DCSRNM, Komando Polísia, Autoridade Munisipál, Postu Administrativu no reprezentante partidu polítiku sira iha Munisípiu Baucau, Tersa (10/11/2026), iha objetivu atu hametin kooperasaun no buka solusaun ba problema sira ne’ebé mosu durante prosesu atualizasaun baze dadus eleitór.
Nia hateten katak, problema prinsipál ne’ebé komunidade sira infrenta mak kona-ba falta dokumentu atu trata kartaun eleitorál biométriku, nune’e CNE husu instituisaun relevante sira atu servisu hamutuk hodi garante eleitór sira bele asesu ba sentru atendimentu.
“Ita hotu hatene katak problema boot ne’ebé ita nia komunidade sira infrenta dadauk mak kona-ba rekezitu trata kartaun eleitorál ida ne’e sai fator ida atu ita servisu hamutuk asegura eleitór hotu hakbesik ba sentru atendimentu,” Teresinha Maria Noronha Cardoso hateten iha salaun STAE Baucau.
Nia informa katak, STAE Munisípiu Baucau hamutuk ho ekipa CNE dadaun ne’e kobre ona suku 53 iha nível postu administrativu, tuir oráriu ne’ebé determina ona, atu fó atendimentu ba kartaun eleitorál biométriku no atualizasaun baze dadus.
Tanba ne’e, nia husu autoridade suku no postu administrativu sira atu informa ba komunidade eleitór sira hodi hakbesik an ba sentru atendimentu hodi trata kartaun eleitorál biométriku no atualiza sira-nia dadus.
Aleinde ne’e, Komisária CNE mós husu Diresaun Konservatóriu Servisu Rejistu Notariadu Munisipál atu servisu hamutuk ho STAE iha terrenu, too iha área remota sira, tanba prosesu trata kartaun eleitorál biométriku presiza dokumentu hanesan sertidaun moris husi notariadu.
“Iha ne’e hau hakarak konvida diresaun notariadu nian bele la’o hamutuk ho STAE ba iha nível postu, bele mós konsentra iha área remotas,” Teresinha Maria Noronha Cardoso rekomenda.
Iha enkontru hanesan, reprezentante Diretór STAE Munisípiu Baucau, Alcídio Augostu Aparício Lírio Guterres, hateten katak, husi tinan 2024 to’o 9 Novembru 2026, STAE atende ona eleitór foun hamutuk 6.059 ne’ebé hetan kartaun eleitorál biométriku, no durante ne’e jovem foun barak hakarak trata kartaun eleitoral biométriku maibé balu la konsege hetan, tanba la iha dokumentu hanesan sertidaun moris no billete identidade husi notariadu.
Enkuantu ba eleitór tuan husi total rihun 100 resin, foin eleitór hamutuk 44.787 mak konsege atualiza sira-nia dadus, enkuantu rihun 50 resin seidauk atualiza tanba falta dokumentu tuir rekezitu ne’ebé estabelese.
“Oras ne’e daudaun STAE ho ekipa tomak desloka ona ba nível suku sira. Barak seidauk atualiza ne’e ita haree barak dokumentu laiha. STAE ho ekipamentu tun ba terrenu, kona-ba dokumentu laiha, notariadu mak bele rezolve ida ne’e, tanba rekezitu fundamental ba atualizasaun mak sertidaun nasimentu RDTL, pasaporte válidu ka billete identidade. Dokumentu seluk STAE la simu,” Alcídio hateten.
Hatan ba preokupasaun ne’e, Diretora Diresaun Konservatóriu Servisu Rejistu Notariadu Munisipál Baucau, Justina das Neves Mendonça, hateten katak instituisaun ne’e infrenta limitasaun rekursu umanu, ekipamentu no transporte, ne’ebé difísil atu desloka ho ekipa ba postu administrativu sira hodi fornese dokumentu nesesáriu ba sidadaun.
“Hanesan Komisária CNE hateten, tanba sa mak notariadu la tun ba terrenu atu fornese sertidaun moris ba inan-aman sira. Loos duni, forsa traballu ne’ebé mak iha limitadu, rekursu umanu no ekipamentu atu ba atende inan-aman sira iha postu, suku no aldeia sira,” Justina hateten.
Nia esplika katak, limitasaun hirak ne’e Diresaun Konservatóriu Servisu Rejistu Notariadu Munisipál Baucau hato’o ona ba Diresaun-Jerál, atu buka dalan implementa servisu kooperasaun entre STAE no Konservatóriu Servisu Rejistu Notariadu Baucau.
Maski nune’e, Justina dehan katak, hahú husi tinan 2006, ekipa notariadu kobre ona postu administrativu sira iha Munisípiu Baucau fó atendimentu ba sidadaun sira kona-ba dokumentu rejistu sivíl, inklui sertidaun moris.
“Dala barak ita nia komunidade sira rai lakon tiha ka oan sira utiliza la kuidadu, entaun barak mak lakon no aat. Sira hateten fali katak sira-nia sertidaun moris seidauk iha. Maibé postu hotu-hotu ita tama ona. Quelicai fahe ba postu tolu, ida ne’e mak ita seidauk atualiza. Ne’e ami rekonhese tanba limitadu rekursu umanu no ekipamentu,” nia akresenta.
Iha tinan 2026 ne’e, Diresaun Konservatóriu Servisu Rejistu Notariadu Munisipál Baucau mós fó ona atendimentu iha postu administrativu balu, hodi fasilita sidadaun sira ne’ebé presiza trata sertidaun moris no billete identidade.
(tom)






