Editorial Bele Ajuda Publiku Komprende Asuntu Komplexu

FOTO HAMUTUK - Prezidente Konsellu Imprensa (KI), António Maria da Conçeição Moniz Mali akompanhia husi Fiskal Uniku KI, Joao P. H. L. da Costa, Direitor Diresaun Analiza no Media, Alberico da Costa, formador internasional, Aloysius Arena Ariwibowo no Responsavel ba formasaun, Maria Bibel, foto hamutuk ho formadu sira, hafoin distribui sertifikadu ba formadu sira iha Hotel SARA, Maubisse, Munisipiu Ainaro. (Foto: STL/Mikael Mali Mau)

MAUBISSE, STLTIMORLESTE.com – Prezidente Konsellu Imprensa (KI), António Maria da Conçeição Moniz Mali hateten, bazeia ba monitorizasaun neebe KI halao hatudu katak orgaun komunikasaun sosial barak iha Timor Leste, seidauk produz editorial regularmente. Meiu komunikasaun online balu iha pajina editorial neebe nafatin la ativu, enkuantu meiu komunikasaun imprime/cetak balu bele liu semana ka to’o fulan, sira la publika editorial foun.

“Ida nee mak area ida neebe ita presiza hadia. Tanba nee mak Konsellu Imprensa desidi oferese formasaun nee ba ita boot sira atu ita boot sira bele iha konhesimentu no skill diak liutan kona ba oinsa hakerek editorial,” Prezidente KI, António Maria da Conçeição Moniz Mali, hatete iha nia diskursu enseramentu formasaun kona ba hakerek editorial piece neebe partisipa husi 30 jornalista iha Hotel SARA, Postu Administrativu Maubisse, Munisipiu Ainaro, Kinta (27/8/2026).

Nia haksolok tebes bele marka prezensa iha enseramentu formasaun kona ba hakerek editorial ida nee. Nia hato’o parabens ba partisipante hotu tanba konsege kompleta ona formasaun importante ida nee no agradese ba formador neebe fahe ona konhsesimentu no esperiensia sira kona ba hakerek editorial.

Nia haktuir tan katak, formasaun nee realiza tanba KI hetan apoiu husi Primeiru Ministru, Kay Rala Xanana Gusmao ho montante dolar Amerikanu rihun atus rua (US$ 200,000).

“Konserteza imi diskute ona durante formasaun ida nee katak, editorial laos deit espresaun opiniaun pesoal. Editorial mak opiniaun analitika neebe reprezenta pozisaun no lina editorial husi orgaun komunikasaun sosial ida. Editorial tenke bazeia ba faktu, evidensia no asuntu sira neebe orgaun komunikasaun sosial rasik publika liuhusi sira nia kobertura jurnalistika,” katak Antonio Mali.

Nia mos dehan, editorial ida neebe diak no forte bele hamosu impaktu, tanba editorial bele ajuda publiku komprende asuntu komplexu sira, promove debate publiku, enkoraja instituisaun sira sai responsavel liutan ba sira nia knaar sira no kontribui ba buka solusaun ba problema sira neebe afeta ba sosiedade.

“Tanba nee hau hein katak formasaun ida nee sei la remata iha nee deit. Hau enkoraja editor no jornalista sira neebe partisipa iha programa ida nee atu aplika konhesimentu neebe imi aprende iha imi nia publikasaun lor-loron nian. Liu-liu hau hakarak enkoraja orgaun komunikasaun sosial sira atu halo/konsidera hakerek editorial nee sai parte regular/abitu ka kultura ida husi imi nia servisu jornalistika nian ho objetivu atu publika pelumenus editorial ida kada semana, neebe ho peskiza diak no analize klean,” tenik Antonio Mali.

Nia salienta mos katak editorial/hakerek editorial nee tenke independente, responsavel, etiku no bazeia ba faktu. Opiniaun forte importante, maibe opiniaun hirak nee tenke suporta ho argumentu neebe rezoavel no informasaun neebe fiavel.

“Hodi naran Konsellu Imprensa hau agradese ba ema hotu neebe kontribui hodi halo formasaun ida nee be realiza. Hau hein katak hahu hosi ohin, ita bele haree editorial barak liutan iha midia Timor Leste neebe refletivu, analitiku no responsavel. Hau fiar wainhira imi hakerek editorial neebe diak wainhira ema lee imi nia jornal/media online sira, ema sei lee uluk mak pajina editorial tanba fornese informasaun neebe maske badak, maibe analitiku neebe divulga faktus ho opiniaun no argumentu sira, provoka diskusaun, oferese solusaun no atrai ema atu kontinua lee konteudu tomak husi nutisia sira,”nia hakotu.

Iha sorin seluk, Formador Internasional, Aloysius Arena Ariwibowo, neebe fahe konhesimentu no esperiensia durante loron tolu (25-27 Agostus 2026), hateten, hakerek editoriál (editoriál) sira iha mídia maka krusiál tanba editoriál sira la’ós de’it kona-ba fó sai notísia sira, maibé mós fornese plataforma ida ba mídia sira atu espresa sira nia postura, análize, no hanoin sira kona-ba asuntu sira ne’ebé iha importánsia públiku.

“Editorial sira importante tanba mídia la’ós de’it serve hanesan transportadór informasaun nian maibé mós hanesan plataforma ida atu analiza kestaun sira, ezerse kontrolu sosiál, hato’o interese públiku sira, no enkoraja mudansa konstrutivu. Maibé, editoriál sira tenke hakerek ho responsabilidade, bazeia ba faktu sira, ho argumentu sira ne’ebé maka’as, no la hamosu ódiu ka konflitu,” eis jornalista ANTARA nee.

Nunee mos, Direitór Diresaun Analiza no Dezenvolvimentu Media, Alberico da Costa, hatete KI realiza formasaun ida nee atu kapasita jornalista ka editor sira atu iha kapasidade hakerek analitiku liu husi hakerek editorial iha ida-idak nia media.

“Tuir KI nia analiza durante nee media estatal ka media pribadu menus liu hakerek editorial. Tanba nee, liu husi treinamentu nee, jornalista ka editor sira bele iha kapasidade atu hakerek editorial ho diak. Ami akompania durante ne’e hakerek editorial. Ita ladun hare’e iha publikasaun media nian, media balun iha editorial, maibe ami hare’e kuase media online sira laiha editorial. Entaun ida ne’e mos razaun ida oinsa atu ita fo formasaun ba asuntu sira hanesan ne’e,” tenik nia.

Partisipante sira neebe tuir treinamentu nee mai husi media STL, GMN, Timor Post, RTTL. EP, TVE-T, Media Demokrasia, Gardamor, Radio Liberdade Dili, Radio Loriku Lian, RCC, Radio Liberdade, media mudansa, Jornal Independente, News-viptv.com, diligenteonline.com, loluwari.tl, media onetimor, Lafaek News no Sapnewstl.com.

(mik)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *