BAUCAU, STLTIMORLESTE.com — FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) liuhusi Komponente Terrestre, Naval no Aero Ligeira, hala’o Treinu Kombinasaun Armas 26.1 iha Komponente Terrestre Lanud Baucau.
Liuhusi diskursu Xefe Estadu-Maior-Jerál Forsa Armada, Tenente-Jenerál Domingos Raúl “Falur Rate Laek” subliña katak, maski Timor-Leste iha forsa armadu limitadu, situasaun ne’e tenke kompensa liuhusi preparasaun rigorozu, koordenasaun metin no kapasidade atu hala’o operasaun hamutuk.
Nia esplika katak, F-FDTL labele opera iha kompartimentu ketak-ketak, maibé tenke hametin kooperasaun entre komponente sira atu responde ho efetivu ba misaun ne’ebé lideransa militár no autoridade polítika atribui.
“Timor-Leste iha forsa ki’ik, maibé labele opera mesak iha kompartimentu ketak-ketak. Buat ne’ebé sei falta iha númeru tenke kompensa ho preparasaun, koordenasaun no interoperabilidade,” hateten Xefe Estadu-Maior-Jerál Forsa Armada, Tenente-Jenerál Domingos Raúl “Falur Rate Laek”, iha diskursu abertura treinu ne’e, iha Kompetente Terrestre Lanud Baucau, Segunda (19/10/2026),
Falur hateten katak, tuir Konstituisaun, misaun prinsipál F-FDTL mak defeza militár hasoru agresaun no ameasa externa, maibé forsa armada mós presiza prepara-an atu fó apoiu iha situasaun emerjénsia, bainhira autoridade sivíl sira presiza asisténsia.
Nia temi esperiénsia inundasaun no erosaun ne’ebé Timor-Leste enfrenta iha tinan 2021 no 2024, ne’ebé hatudu importánsia prezensa F-FDTL iha apoiu ba populasaun durante krize.
Tanba ne’e, Governu aprova Rezolusaun Nú. 02/2025 kona-ba estratéjia umanitária emerjénsia bazeia ba utilizasaun dupla, atu orienta preparasaun no intervensaun iha situasaun ne’ebé presiza resposta koordinada.
“Misaun sekundária la’ós misaun ki’ik. Nasaun presiza asuntu sira ne’ebé F-FDTL iha, ho planeamentu rigorozu, kadeia komandu ne’ebé klaru, lojístika ne’ebé sólidu no, liuliu, disiplina,” nia hateten.
Nia akresenta katak, treinu ne’e sai oportunidade atu aprende kombina rekursu no hametin preparasaun ba konflitu, situasaun emerjénsia no krize ne’ebé bele afeta seguransa no bem-estar povu.
Preparasaun ba kooperasaun militár CPLP
Falur mós hateten katak, treinu ne’e sai parte husi preparasaun ba faze sira tuirmai iha tinan 2027 no 2028, iha ne’ebé Timor-Leste sei sai uma na’in ba ezersísiu militár iha ámbitu kooperasaun Comunidade dos Países de Língua Portuguesa (CPLP).
Nia husu membru F-FDTL sira atu aproveita oportunidade treinu ne’e hodi hasa’e kapasidade, aprende esperiénsia ba malu no hametin kredibilidade instituisaun nian iha parseiru internasionál.
“Saida mak ita harii sai baze ba ita nia kredibilidade ba ita nia parseiru sira. Ita-boot sira ne’ebé halo treinu no ezersísiu ne’e, halo didi’ak, partisipa ho ativu no rona sira ne’ebé iha esperiénsia,” nia rekomenda.
Nia mós aviza katak, sala iha prosesu treinu bele sai oportunidade atu aprende no hadi’a kapasidade, maibé sala iha operasaun real bele lori konsekuénsia grave, inklui lakon vida. Tanba ne’e, nia ezije membru sira atu tau seguransa nu’udar prioridade durante atividade hotu.
Falur husu membru sira atu kontinua valoriza prinsípiu fundamentál F-FDTL nian, hanesan lealdade, korajen no disiplina, no partisipa ho responsabilidade atu garante susesu treinu ne’e.
Hametin koordenasaun entre komponente tolu
Iha fatin hanesan liuhusi intervista, Diretór Autoridade Marítima Nasionál atual Komandante Komponente Naval, Komodoro Higino das Neves “Super-Man”, esplika katak treinu ne’e fó oportunidade ba Komponente Terrestre, Naval no Aero Ligeira atu fahe koñesimentu no esperiénsia, no aprende oinsá servisu hamutuk iha misaun operasionál.
“Ida ne’e hotu mak sira aprende iha ne’e. Fahe sira-nia esperiénsia ida-idak nian husi komponente tolu ne’e, fahe ba malu hodi bele aprende hamutuk, para tempu ida misaun ruma sira hatene oinsá servisu hamutuk,” Komodoro Higino dehan.
Nia subliña katak, preparasaun ne’e importante atu membru militár sira bele adapta-an bainhira hala’o operasaun hamutuk ho forsa husi instituisaun ka nasaun seluk.
Tanba, treinu ne’e mós iha ligasaun ho preparasaun ba ezersísiu militár CPLP, inklui kapasidade atu apoia manutensaun pás, responde ba dezastre naturál, no prepara-an ba misaun Nasoins Unidas no kooperasaun iha ámbitu CPLP.
Komodoro Higino konsidera katak, liuhusi treinamentu ne’e, komponente tolu bele hahú hametin koordenasaun no adapta-an ba prosedimentu servisu konjuntu, antes envolve iha operasaun ho forsa seluk.
Entretantu Treinu Kombinasaun Armas 26.1 ne’e sei hala’o durante semana ida iha Komponente Terrestre Lanud Baucau.
(tom)






