Governu Aproveita Arte Marsiais Buka Votus

Foto: Espesial

DILI, STLTIMORLESTE.com – Governu atual hetan suspeita aproveita arte marsiais hodi buka votus iha eleisaun, liuhusi movimentu grupu sira ne’ebé hahú ativa fali iha tempu ikus ne’e.

Movimentu grupu arte marsiais sira sai kestaun polítika, bainhira lei foun kona-ba regulasaun no dezenvolvimentu modalidade ne’e hahú vigora, no hamosu preokupasaun kona-ba posibilidade influénsia polítika iha organizasaun sira-ne’e.

Atividade arte marsiais iha Timor-Leste iha istória naruk, inklui konflitu entre grupu sira ne’ebé uluk hamosu instabilidade no afeta seguransa komunidade iha fatin balun.

Ho lei foun ne’ebé hahú vigora, organizasaun arte marsiais sira hetan oportunidade atu dezenvolve atividade tuir regulamentu. Maibé, mudansa ne’e mós hamosu pergunta kona-ba interese polítiku iha movimentu grupu sira.

Kestaun ne’ebé mosu agora la’ós de’it kona-ba legalidade organizasaun arte marsiais, maibé mós oinsá Governu asegura katak atividade sira-ne’e la sai instrumentu atu mobiliza apoiu polítiku durante eleisaun.

Iha situasaun ne’e, observadór polítika, Frederico da Silva, suspeita katak Governu atual iha interese atu ativa fali grupu arte marsiais hodi aproveita sira-nia apoiu durante eleisaun.

“Ha’u haree Governu ativa fali arte marsiais sira. Sira uza joven sira-nia sentimentu no frustrasaun atu manán votus. Ida-ne’e perigozu tebes ba estabilidade nasionál,” dehan Frederico.

Frederico hato’o deklarasaun ne’e ba STL, iha Mandarin, Dili, Kuarta-feira (04/11/2026). Nia alega katak movimentu grupu sira-ne’e la mosu de’it husi komunidade nia hakarak rasik.

Nia suspeita iha figura importante sira iha Governu nia kotuk ne’ebé fó apoiu no finansiamentu ba atividade arte marsiais, hodi aproveita influénsia grupu sira ba interese eleitorál.

Frederico konsidera katak prátika hanesan ne’e hatudu Governu la konsege atrai apoiu povu liuhusi programa ne’ebé responde ba nesesidade komunidade, no hili dalan polítiku liuhusi grupu arte marsiais.

“Tuir loloos, Governu tenke taka no eduka, la’ós loke fali espasu ba sira hodi halo konflitu. Se kontinua, ita sei fila fali ba tinan 2006–2007,” nia hatutan.

Iha parte seluk, akademista Universidade da Paz (UNPAZ), Daniel de Jesus, konsidera katak movimentu arte marsiais presiza hetan atensaun ho kuidadu, atu evita organizasaun sira-ne’e sai instrumentu ba interese polítiku.

“Arte marsiais mak organizasaun sosiál ne’ebé eziste kleur ona. Governu tenke rezolve liuhusi diálogu no edukasaun sívika, la’ós uza sira atu buka votus,” dehan Daniel.

Daniel alerta katak politizasaun ba organizasaun arte marsiais bele aumenta tensaun entre grupu sira. Tanba ne’e, nia husu Governu atu fó prioridade ba edukasaun no oportunidade servisu ba juventude.

Nia konsidera katak joven sira presiza atividade pozitivu no oportunidade atu dezenvolve sira-nia kapasidade, duké envolve an iha movimentu ne’ebé bele hamosu instabilidade iha sosiedade.

“Joven sira presiza futuru, la’ós promesa mamuk. Se Governu fó servisu no edukasaun di’ak, sira rasik sei husik atividade negativu sira,” Daniel hatutan.

Entretantu, antes ne’e, Prezidente Komisaun Reguladora Arte Marsiais (KRAM), Octávio da Conceição, informa katak Lei N.º 9/2026 revoga Lei N.º 5/2017, hodi estabelese mekanizmu foun ba regulasaun no fiskalizasaun arte marsiais.

Octávio hato’o informasaun ne’e iha konferénsia imprensa, iha sede KRAM, Segunda-feira (26/10/2026), no esplika katak lei ne’ebé promulga iha 22 Jullu 2026 hahú vigora ona semana kotuk.

Tuir nia, lei foun ne’e kria komisaun rua ho responsabilidade ketaketak, atu regula prátika arte marsiais no dezenvolve modalidade ne’e nu’udar atividade desportiva.

Komisaun Fiskalizasaun no Monitorizasaun Prátika Aprendizajen Arte Marsiais, iha tutela Ministériu Interiór (MI), sei monitoriza infrasaun, indixiplina no krime ne’ebé liga ho prátika arte marsiais.

Enkuantu, Komisaun Reguladora Desportu Arte Marsiais, iha tutela Ministériu Juventude, Desportu, Arte no Kultura (MJDAC), sei promove edukasaun sívika, diálogu ba rezolusaun konflitu no kompetisaun desportiva.

“KRAM sei servisu hamutuk ho Federasaun Silat Timor-Leste (FSTIL) atu dezenvolve modalidade Silat no prepara organizasaun sira atu kumpre regra foun,” Octávio hatutan.

(car)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *