GPA-RAEOA ho Sentru Bamboo Oefoko Identifika Bamboo Kutete ba Komersial

Foto: STL/Joseph Koa

AMBENO, STLTIMORLESTE.com – Gabinete Prezidente Autoridade Rejiaun Administrativa Espesial Oecusse-Ambeno (GPA-RAEOA) ho Sentru Bamboo Oefoko neebe lokaliza iha Suku Costa, Postu Administrativu Pantemakasar, hahu identifika bamboo iha Suku Kutete ba atividades komersial, tanba durante nee bamboo la iha folin, ohin loron bele tama ba komersiu.

Tuir Xefe Suku Promotor Bamboo Oefoko, Domingos Tani ba STL iha Kutete, Kuarta nee (08/07/2026) katak, ohin mai Kutete halo koordenasaun ho Xefe Suku Kutete, Jose Antonio Bana ho grupu bamboo Kutete, atu nunee bele sosa bamboo iha Kutete, tanba durante nee haruka ona 40 toneladas bamboo husi Oecusse neebe sosa husi Aldeia Leolbatan Suku Monemeko ho Oben.

“Agora ami mai fali iha Kutete atu sosa bamboo iha nee, depois sei ba fali iha Tumin Postu Administrativu Oesilo no Pasabe, etapa primeiru nee sosa Au peton iha Suku Monemeko ho tonelada 40 no agora mai fali iha Suku Kutete, tanba sentru Bamboo Tibar neeba, haree katak Bamboo Oecusse nee kualidade diak, tanba nee maka kontinua nafatin atu sosa Au Peton hodi haruka ba neeba,” dehan nia.

Nia akresenta, au peton sosa iha area rurais nee ho presu US$ 2.50 kada hun ida, hun naton nee presu presu US$ 2.00 no kiik nee sosa ho presu US$ 1.50, depende au nee nia lolon nee kuandu diak presu mos diak.

“Hau sinte presu nee, ita manan uitoan deit, naran katak ita nia osan nafatin sirkula iha nasaun Timor Leste (TL) labele suli ba ema nia rain, maibe osan nee bele sirkula iha suku vizinhu sira iha Oecusse, liu-liu suku neebe maka iha au betun,” afirma nia.

Nia dehan, ho produtu industria au beton iha Oecusse neebe hahu folin iha merkadu, tanba nee alende sosa bamboo, iha mos programa bibeirus hodi motiva povu kuda au beton nee, tanba dadauk nee folin ona iha merkadu.

“Ami sosa Au peton, nia sanak nee utiliza fali ba biveirus hodi fahe ba grupo agrikultor sira kuda iha rai lolon, tanba nee komunidade agrikultor sira neebe maka hakarak atu prepara bibeirus bamboo, sei sosa ho presu hun ida US$ 0.80,” afirma nia.

Iha oportunidade hanesan, Flavio da Silva nuudar Tekniku transformasaun Bamboo husi gabinete Autoridade RAEOA, iha tinan kotuk kosege haruka ona 40 toneladas ba ona sentru bamboo Tibar.

“Uluk ita nia viza avo sira nee, la komprende saida maka Au Bamboo, tanba nee maka ohin loron, institutu Bamboo.I.P iha Tibar, konsege sosa ona au lubuk ida, tanba nee maka agora ita nia prezensa iha Suku Kutete, hamutuk ho gabinete Prezidente Autoridade, ita obserba direita ba iha suku neebe maka iha au Bamboo nomos halo sosializasaun ba iha komunidade sira, oinsa ita tese no fera au bamboo nee, hodi haruka ba iha Sentru Bamboo Tibar neeba. Inisiu ami halo sosializasaun iha Suku Monemeko neeba, ami koalia kona ba presu Bamboo, husi bamboo group iha Oefoko neeba ho Gabinete PA-RAEOA nian hamutuk ho ami nia ekipa tekniku sira, halo aprosimasaun kona ba presu au bamboo, nunee konkorda ona, entaun komesa tesi au no mobiliza ba iha grupo bamboo Oefoko hodi prosesa,” afirma nia.

Grupo bamboo Oefoko, lansa husi Prezidente Autoridade Sesante, Rogerio Tiago de Fatima Lobato iha tinan 2025 no apoiu ona osan ba sira hodi rekolha bamboo iha Oecusse atu haruka ba sentru bamboo Tibar, tanba nee apoiu ona sira ekipamentus hanesan makina tesi au no fera au bamboo.

“Au Bamboo, agora nee ninia valor ekonomia nee iha merkadu nee boot, hanesan halo meja, kadeira no buat barak neebe maka agora dadaun Sentru Bamboo Tibar halo iha neeba, tanba nee ita iha Oecusse agora iha pre-Fabrika hodi tesi no fera, tanba nee ita hola au iha komunidade sira lori ba Oefoko, depois ita tesi, fera sai au ripas mak ita lori ba Dili, neebe iha Oecusse, agora ita foku sosa deit Au peton deit,” dehan nia.

Nunee mos Xefe Suku Kutete, Jose Antonio Bana, apresia tebes ho inisiativa Grupo Bamboo Oefoko neebe oras nee dadaun iha interese at sosa bamboo iha Kutete.

“Hau nuudar Xefe Suku Kutete, apresia tebes ho inisiativa grupo Bamboo Oefoko neebe maka ohin hakat mai iha Kutete atu sosa au peton, tanba nee husu ba povu Kutete atu aproveita oportunidade nee hodi faan no kontinua kuda mos au bamboo, tanba uluk au bamboo la folin maibe agora komesa iha valor ekonomia ona, tanba nee alende faan nomos bele kuda,” dehan nia.

(jos)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *