DILI, STLTIMORLESTE.com – Hospitál Nasionál Guido Valadares (HNGV) rejista pasiente saúde mentál nain-227 entre Janeiru no Setembru 2026, maioria feto, tuir Departamentu Piskiatria.
Tuir Xefe Departamentu Piskiatria HNGV, Gaspar Quintão, hateten katak pasiente internadu nain-227 kompostu husi mane 93 no feto 134.
“Iha Janeiru to’o Setembru, pasiente internadu hamutuk 227, enkuantu konsulta externa rejista atendimentu 2.500,” hatete Xefe Departamentu Piskiatria HNGV, Gaspar Quintão, ba jornalista sira iha HNGV, Sesta (16/10/2026).
Nia hatutan katak, durante períodu ne’e, departamentu atende pasiente sira ne’ebé kontinua tratamentu, hamutuk 2.575, inklui mane 1.267 no feto 1.308.
Gaspar esplika katak, munisípiu ho pasiente saúde mentál barak liu mak Díli, tuir Baucau no Ermera. Diagnóstiku komún mak eskizofrenia, depresáun no ansiedade.
“Díli rejista kazu barak tanba ema barak hela iha kapitál, maibé ne’e la signifika katak pasiente hotu-hotu mai husi Díli,” nia dehan.
Nia apela ba komunidade atu apoia pasiente saúde mentál, evita diskriminasaun no enkoraja sira atu hetan tratamentu apropriadu iha instituisaun saúde.
“Ema ne’ebé sofre problema saúde mentál presiza apoiu, komprensaun no tratamentu apropriadu. Labele diskrimina sira, maibé ajuda sira atu buka tratamentu,” nia husu.
Gaspar mós enkoraja identifikasaun sedu no tratamentu lalais, atu pasiente sira bele rekupera no fila ba atividade loroloron, inklui estudu no responsabilidade família.
Nia alerta katak, família sira labele lori pasiente ba fatin tradisionál hanesan matan-dook, abandona ka kesi sira antes lori ba tratamentu médiku.
iha fatin hanesan, Programa Manajer Saúde Mentál husi St. John of God, James Somerville, afirma katak saúde mentál importante ba ema hotu, inklui profisionál saúde sira ne’ebé kuida pasiente no família.
“Kuida ema seluk loroloron bele lori kolen emosional. Tanba ne’e, profisionál saúde sira mós presiza kuida sira-nia saúde mentál,” nia deklara.
Nia esplika katak, konesaun, apoiu no empatia bele ajuda ema enfrenta dezafiu saúde mentál no hamenus estigma iha komunidade.
“Rona ho empatia, respeitu no la julga ema seluk. Maski ita labele rezolve problema hotu, ita bele fó oportunidade ba ema atu hetan apoiu,” nia haktuir.
James enkoraja ema hotu atu haree sira-nia bem-estar, haree kolega servisu sira no kria ambiente seguru, respeitu no apoiu iha uma no fatin servisu.
Nunee mos Diretór Ezekutivu HNGV, Nuno Vital, afirma katak problema saúde mentál bele afeta ema hotu, tanba estres, presaun servisu, problema família, trauma no difikuldade iha moris.
“Hasoru difikuldade emosional la’ós sinál frakeza. Ita presiza aprende atu kuida saúde mentál no buka ajuda bainhira presiza,” nia koalia.
Nia informa katak, Konsellu Diretivu HNGV iha planu atu harii sala emerjénsia ba Departamentu Piskiatria, atu hadi’a atendimentu ba pasiente saúde mentál.
“Ami iha ona hanoin atu harii sala emerjénsia ida ba Departamentu Piskiatria, atu pasiente sira bele hetan atendimentu diretamente,” nia afirma.
Departamentu Piskiatria HNGV iha profisionál saúde, inklui médiku espesialista, médiku jerál, psikólogu klíniku no enfermeiru, atu atende pasiente saúde mentál iha Timor-Leste.
(jen)






