Horta: TL- Australia Parseria Importante ba Seguransa Marítima

DILI, STLTIMORLESTE.com — Prezidente Repúblika (PR), José Ramos-Horta afirma katak, relasaun Timor-Leste (TL) ho Austrália importante atu hametin kooperasaun defeza no seguransa marítima.

Horta hato’o deklarasaun ne’e ba jornalista iha Palásiu Prezidensiál Nicolau Lobato, Bairru Pité, iha Sesta-feira, 23 Outubru 2026.

Nia dehan katak, Timor-Leste presiza hametin parseria ho Austrália no Indonézia atu garante kontrolu iha zona marítima, liuliu iha área Zona Ekonómika Espluziva (ZEE).

“Ita presiza parseria ho Austrália no Indonézia atu kontrola seguransa marítima, tanba Timor-Leste la bele halo mesak,” dehan Ramos-Horta.

Nia mós lamenta katak, durante períodu naruk, atividade peska ilegal kontinua iha zona marítima Timor-Leste, enkuantu kapasidade kontrolu no fiskalizasaun seidauk forte.

Horta enfatiza katak, kooperasaun defeza no seguransa ho Austrália importante atu haforsa kapasidade nasaun nian iha protesaun rekursu marítimu.

Kooperasaun defeza no apoiu Austrália

Alende nee Prezidente Ramos-Horta, enkontru ho Vise-Primeiru-Ministru Austrália, Richard Marles, hasoru malu ho Primeiru-Ministru Timor-Leste, Kay Rala Xanana Gusmão, atu asina Defende Cooperation Framework, ka Enkuadramentu Kooperasaun Defeza.

Akordu ne’e iha objetivu atu haforsa kooperasaun bilaterál iha área defeza no seguransa, inklui dezenvolvimentu kapasidade institusionál no kolaborasaun entre nasaun rua.

Austrália mós anunsia pakote apoiu ho valor 62 millaun dólar australianu ba períodu tinan lima, atu haforsa kapasidade Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL).

Pakote apoiu ne’e inklui entrega ró patrullamentu marítimu tolu, konstrusaun sentru operasaun foun ida iha Dili, no hadi’a kapasidade sibernétika no forénsika dijitál.

Apoiu ne’e sei ajuda haforsa kapasidade PNTL nian atu responde ba ameasa seguransa no kombate krime transnasionál, tuir informasaun kona-ba pakote kooperasaun ne’e.

Marles hateten katak, Timor-Leste iha importánsia estratéjika ba Austrália tanba proximidade jeográfika, relasaun istórika no interese komún iha rejiaun.

“Ami haree Timor-Leste nu’udar parseiru estratéjiku ne’ebé fundamentalmente importante ba Austrália,” dehan Marles.

Dezenvolvimentu Greater Sunrise

Iha área ekonómika, Timor-Leste no Austrália diskute mós kona-ba projetu Greater Sunrise, ne’ebé liga ho dezenvolvimentu rekursu petróleu no gás iha Tasi Timor.

Progresu projetu ne’e sei iha importánsia ba relasaun bilaterál, liuliu iha negosiasaun kona-ba kooperasaun ekonómika, investimentu no benefísiu ba nasaun rua.

Timor-Leste, nu’udar nasaun marítima, depende ba kapasidade fiskalizasaun atu proteje rekursu peskeiru, garante seguransa iha tasi no kombate atividade ilegal iha nia zona marítima.

Kooperasaun ho Austrália no Indonézia bele envolve partilla informasaun, treinamentu, patrullamentu no dezenvolvimentu kapasidade institusionál, tuir akordu no mekanizmu bilaterál ne’ebé aplika.

(eme)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *